Verslag

Bijna elk politiek programma en beleidsdocument gaat ervan uit dat mensen sterk geïndividualiseerd zijn. Prof. Jan Willem Duyvendak daarentegen spreekt van modern kuddegedrag. Hij onderbouwde deze opvatting tijdens het ADREM-debat op vrijdag 18 februari 2005 in Utrecht.

ADREM-debat: een terugblik

Bovengenoemde homogeniteit in opvattingen en gedragingen (kuddegedrag) neemt niet weg dat de Nederlandse autochtoon heeft afgerekend met ‘zware gemeenschappen’, dat wil zeggen gemeenschappen die zichzelf nauwelijks vernieuwen, wantrouwend staan tegenover de buitenwereld, die loyaliteit eisen en veel rituelen, geboden en verboden kennen. Kerken en verenigingen zijn voorbeelden van dergelijke gemeenschappen. 
Men zoekt tegenwoordig liever aansluiting bij ‘lichte gemeenschappen’, gekenmerkt door dynamiek en flexibiliteit, door vrijwillige verbintenissen met op ieder moment de mogelijkheid de groep te verlaten, door openheid naar de buitenwereld en een minimum aan gedragsregels. Verenigingen en kerken hebben het door deze voorkeur voor tijdelijke en afstandelijke verbanden erg moeilijk Daartegenover staat dat grote, anonieme verenigingen op bijvoorbeeld het gebied van natuur en milieu, zoals het Wereldnatuurfonds, ledenwinst boeken. Internet is de nieuwste vorm van afstandelijke en vrijblijvende binding. 

Kloof met migranten
De migranten in Nederland, met name de islamitische allochtonen, houden er zeer orthodoxe ideeën op na. Het grootste deel van onze Marokkaanse immigranten is namelijk Berber en afkomstig uit het minst ontwikkelde deel van Marokko; zij zijn aanzienlijk conservatiever in hun opvattingen dan bijvoorbeeld de Turken in Duitsland. Deze Marokkanen verkeren vooral in zware gemeenschappen. 
Hiertegenover staat de hierboven beschreven homogeen-progressieve autochtone bevolking. Het resultaat is een voor Europa ongekend brede kloof tussen autochtonen en allochtonen. Deze kloof is dus een typisch Nederlands sociologisch probleem. Temeer omdat de autochtone Nederlanders niets willen inleveren van hun – vaak net verworven – vrijheden. Dit maakt hen islamofobisch. Echter, hoe begrijpelijk deze reactie wellicht ook is, hij is strategisch gezien onjuist. Want door de opvattingen van de allochtonen ten aanzien van met name vrouwen en homo’s af te wijzen en zelfs te veroordelen, worden de allochtone gemeenschappen nog meer in een isolement gedrongen. Dit maakt de zware allochtone gemeenschappen alleen maar nog zwaarder, waarmee de kansen op een naar elkaar toe groeien van beide bevolkingsgroepen kleiner worden.
De autochtone Nederlanders, besloot Duyvendak, zien hun eigen opvattingen als alleen zaligmakend. Gemeenschappen met andere, minder progressieve, opvattingen worden gezien als minder ontwikkeld: “zij zijn zo ver nog niet”. De reactie op deze redenering is niet te trachten de zware gemeenschappen lichter te maken, maar zich ervan af te sluiten. De vraag rijst of de Nederlandse autochtonen daarmee niet zelf een zware gemeenschap zijn geworden.

Remonstrantse ontwikkelingen
Nadat prof. Paul Dekker de problemen van met name de verenigingen had geschetst, ging prof. Wibren van der Burg – voorzitter van het landelijk bestuur van de remonstranten - in op de positie van de remonstranten binnen het kader van de individualisering. De remonstranten zijn volgens hem een lichte gemeenschap qua manier van denken, maar niet in sociologisch opzicht. De remonstranten vormen namelijk een nogal gesloten geheel, met een hoog ons-kent-ons-gehalte. Ook de organisatiestructuur doet denken aan een zware gemeenschap, aangezien gespreksavonden vaak in series worden gehouden i.p.v. op één avond en zitting nemen in een kring of kerkenraad veelal gebeurt voor een reeks van jaren. Er is wel een zekere mate van opschuiven zichtbaar: bijeenkomsten van bijvoorbeeld kerkenraden of contactleden die voorheen een weekeinde besloegen op de Hoorneboeg of elders, worden nu op één dag afgehandeld.
Als kerkelijke taken in deze tijd van individualisering ziet Van der Burg het bieden van de mogelijkheid tot reflectie, van bemoediging en het opkomen voor degenen die niet in staat zijn dat voor zichzelf te doen (bijvoorbeeld vluchtelingen en minima). 

De circa zeventig deelnemers aan dit adRem-debat kunnen terugzien op een interessante bijeenkomst die in een geanimeerde sfeer verliep.

Frits van Eck
(lid redactie ADREM)
 

Debatmiddag

Programma