“Geen ouderdom!”

door Dr At Ipenburg, Maastricht

In de Goede Week, op maandag 17 maart 2008, overleed Dr Joanne Klink. Haar begrafenis was op Stille Zaterdag in de dorpskerk van Vijlen, geleid door ds Sabine du Croo. Op zaterdag 23 februari had Joanne Klink nog haar 90ste verjaardag gevierd op kasteel Wittem. Op de voorkant van de uitnodiging stond een jeugdfoto van Joanne. Op de achterkant stond: Mocht ik onverhoopt bij het feest niet aanwezig kunnen zijn dan is het mijn wens dat het feest toch doorgang vindt.

Ze groeide op in Roermond, Maastricht en Heerlen, waar haar vader ingenieur was bij Rijkswaterstaat. Ze deed volop mee aan het toen bloeiende protestantse jeugdwerk, met zijn jeugddagen en idealistische zomerkampen. Ze besloot op heel jonge leeftijd theologie te gaan studeren. In 1937 begon ze aan haar studie theologie in Leiden, waar ze toetrad tot het Remonstrants Seminarium. Prof. Heering was daar eigenlijk op tegen, omdat hij vond dat er al teveel vrouwelijke theologiestudenten op zijn seminarium waren. In juli 1941 behaalde ze haar kandidaats. Na de oorlog studeerde ze in Zürich en Cambridge. In 1947 promoveerde ze op een studie van de de Petrusfiguur in het Nieuwe Testament en de oud-christelijke geschriften. Daarna werkte ze als predikant in de remonstrantse gemeenten van Den Haag, Schoonhoven en Haarlem.

Ze deed mee aan internationale werkkampen van de Wereldraad van Kerken voor hulp bij de wederopbouw van Duitsland. Van 1955 tot 1957 was ze in Zuid-Afrika, waar het een sensatie was dat een vrouw voorging in een kerkdienst. Joanne Klink kreeg in 1959 nationale en internationale bekendheid met haar “Bijbel voor de kinderen met zingen en spelen”, waaraan bekende musici en dichters meewerkten. De recensenten waren vol lof. “De jonge predikant-schrijfster heeft de deur van haar studeerkamer wijd open gezet om schilder-, teken- en dichtkunst, muziek en spel binnen te laten.” Maar is de Bijbel wel een boek voor kinderen? Ze vroeg de ouders om reacties van de kinderen op de Bijbel. Hier ontstonden drie nieuwe boeken uit “Kind en Geloof”, “Kind en Leven” en “Kind op Aarde”.

Haar motief om dit project aan te pakken was “om de harde muur te doorbreken, waarbij de Bijbel belangrijker blijkt te zijn dan de mens, en in ieder geval dan de kinderen.” Ze pleitte voor een “functionele theologie,” een theologie die zich toetst aan de oorspronkelijkheid, het dogma van de verbazing die de ernst confronteert met de speelse humor en zo de traditie tot een nieuw leven laat komen. In de studie theologie en ook vaak in de praktijk van het pastorale ambt komen kinderen nauwelijks aan bod. Ze zag het als haar missie om te zorgen dat de theologie het primaire stadium niet overslaat, waar de basis gelegd wordt van het geloof. De kerk, die zich bezint op de plaats van het kind zal een totaal andere kerk worden. Joanne Klink stelde dat als je tussen God en de Bijbel moet kiezen je God kiest, de God in wie je gelooft. Het gaat in de Bijbel “om de openbaring over het betrokken zijn van God bij ... het gewone menselijke leven.” De basis van de Bijbel is “het contact met een andere, hogere dimensie: de profetische inspiratie en de incarnatie van Gods liefde, die ook zijn gerechtigheid is, in Jezus.”

Ze gaat uit van Jezus' uitspraak dat wat aan wijzen en verstandigen verborgen bleef God aan kinderen heeft geopenbaard.” (Lucas 10: 21). In 1965 publiceerde ze “Ter meerdere ere”, over de kerkdienst, uitgaande van wat “gewone” gemeenteleden vinden. Ze pleit er voor een dienst, waar de preek niet het centrum is als een les van wetenden voor onwetenden, maar waar ruimte is voor het geloof in de Heilige Geest, die een direct contact met God mogelijk maakt en waar het gaat om de levensproblemen van onze tijd. Waar geen voorbeden zijn voor dingen, die op onze weg liggen om zelf te doen. Waar genezingen worden vermeld. Het hoogtepunt van de dienst zou de komst van Christus moeten zijn. Ze schrijft: “Ik heb wel goede herinneringen aan het werk in de Remonstrantse Kerk, maar voelde me pas als een vis in het water toen ik uit de kerkelijke fuik mocht zwemmen.”
Ze schreef  “Het Huis van Licht”, een Bijbel voor kleinere kinderen. Hier zocht ze levenservaringen van kinderen, die met Bijbelteksten corresponderen.

In 1990, op 72-jarige leeftijd, publiceerde ze haar “Vroeger toen ik groot was.” Verhalen van kinderen vormen volgens Joanne Klink een aanwijzing voor reïncarnatie. De New Age beweging sloot haar in haar armen. Ze kwam als 90-jarige met een gebroken heup in een ambulance naar haar verjaardagsfeest: “Geen ouderdom!” Ze vertelde er van haar verwachting “dat de hemel neerdaalt” en de dood niet meer zal zijn. Joanne Klink was een pionier, die moeilijkheden overwint om te doen wat ze als haar taak en levensopdracht ziet.

(Bovenstaand In memoriam is ook verschenen in adRem, Remonstrants Maandblad, van april 2008)

Op maandag 17 maart overleed op 90-jarige leeftijd Joanne Klink, een fenomeen in vrijzinnig Nederland en een uitblinkster op het geaccidenteerde terrein van de kinderbijbel en de geloofsopvoeding. Joanne Klink was remonstrants predikante in Den Haag, Schoonhoven en Haarlem, en promoveerde als tiende vrouw in Nederland in de theologie. Zij was de tweede die dat deed in de bijbelwetenschappen, in 1947, op een studie naar Het Petrustype in het Nieuwe Testament. Klink publiceerde in 1959 haar klassiek-vrijzinnige tweedelige Bijbel voor de kinderen met zingen en spelen. In deze baanbrekende uitgave worden niet alleen de bijbelverhalen weergegeven, ze worden behalve door illustraties ook begeleid door gedichten, liederen met muzieknotatie en toneelscènes.
Medewerkers van het latere Liedboek voor de Kerken zoals Ad den Besten, Willem Barnard, Gerrit en Tera de Marez Oyens, Frits Mehrtens, Tom Naastepad, Jan-Willem Schulte Nordholt en Jan Wit doen eraan mee. De auteur licht haar benadering in haar voorwoord voor de ouders toe: 'Zo wordt de bijbelse geschiedenis hier gegeven in een soort “liturgisch” verband, zo dat het hele kind, oog en oor, lichaam en ziel, erbij betrokken kan worden.’
Een klein voorbeeld van haar schrijftrant. Het gaat over het paradijs en de 'verboden boom’. 'Je zult misschien zeggen: “Waarom heeft God dan niet een groot hek om die boom gezet, zodat ze er niet bij konden?” Maar dat zou immers hebben betekend, dat Hij de mensen geen eigen wil gegeven had om Hem te gehoorzamen. Ze woonden wel bij God, maar ze waren vrij!’
Klink hield zich vanaf de jaren zestig regelmatig bezig met de achtergronden van de religieuze opvoeding van kinderen, van het gebruik van bijbelverhalen daarbij, maar ook van rituelen en symboliek. Bekende godsdienstpedagogische boeken van haar hand zijn Kind en geloof: Een kleine theologie voor ouders, De kleine mens en het grote Boek en Naar de tred van de kinderen. Ze schreef ook boekjes met kindergebeden, kinderliederen en beschouwingen over de doop.
Langzamerhand nam ze afstand van het letterlijk navertellen en begon ze de bijbelverhalen thematisch en symbolisch door te vertellen. 'De bijbel is geen boek voor kinderen’, concludeerde ze in 1976 en haar nieuwe boeken bevatten 'bijbelse beelden en verhalen die nauw aansluiten bij kinderervaringen als angst, bevrijding, vertrouwen, vreugde, jaloezie, verwerkt in bijbelse teksten voor jong en oud samen’. Die nieuwe boeken zijn Het huis in de wereld en Het geheim van de wereld uit 1976, later gebundeld en bewerkt in Het huis van licht – Bijbels levensboek voor kinderen (1984).
Op het eind van haar lange leven raakte ze er steeds meer van overtuigd dat er een Nieuwe Tijd op het punt stond aan te breken. Zij schreef boeken over kinderherinneringen aan vorige levens – Vroeger toen ik groot was, 1990 – en met thematische verhalen over licht en duisternis: Kinderen van het licht, 2001. Ze werkte mee aan Gesprekken met Paulus, waarin deze apostel uit het Nieuwe Testament zijn actuele opinies doorgeeft. Met haar esoterische benadering vervreemdde ze zich van haar oude publiek, maar trok ze ook een nieuw publiek. In 2002 verscheen in eigen beheer een kleine autobiografie, Klinkklaar.
Er zijn nogal wat mensen in Nederland die uitvoerige epistels en knipsels van Joanne Klink in de la hebben liggen of die zich langdurige telefoongesprekken herinneren van deze in haar latere jaren niet altijd te volgen, maar volstrekt authentieke en betrokken vrouw, die nu vlak na haar negentigste verjaardag in haar geliefde Zuid-Limburg is overleden. Zij zal haar dood hebben opgevat als een nieuw begin.

• Persbericht ANP n.a.v. het overlijden van Joanne Klink
• ’Postbode van Onze Lieve Heer’ liep te ver voor de troepen uit