Islam en de Verlichting

Pas in  de laatste decennia is er sprake van verlichtende invloed vanuit de (ontwikkelde) bevolking zelf. Mensen gaan nadenken over de betekenis van allerlei voorschriften en de consequentie daarvan. Spreker geeft voorbeelden over vragen van zijn kinderen. (De juffrouw op school zegt dat als je deugdzaam leeft je in de hemel komt en dan net zoveel snoep mag eten als je wilt; maar jij zegt altijd dat snoep slecht is. Hoe kan dat nou? Waarom hebben wij geen kerstboom; waarom eten we geen varkensvlees?). Ouders kunnen dat niet meer afdoen met ”omdat het niet mag”, maar moeten een ‘redelijk’ antwoord  vinden, temeer omdat men in een context leeft waarbij  andere mensen ander gedrag vertonen. (Voorbeeld: De Islam kent gelovigen, mensen van het boek en ongelovigen. Dat betekent niet dat men de associatie ‘ongelovigen zijn dus slecht’ mag maken.)

De terreinen waarin  verlichting concreet is in te brengen zijn  de directe godsbeleving, de rituelen en het sociale verkeer.
De godsdienst speelt een zeer directe en dominante rol in het maatschappelijk leven van de islamitische landen. Het mag dan ook verwacht worden dat met name de geestelijkheid zich ook t.a.v de ‘redelijkheid’ ontwikkelt. Het is nog steeds zo dat Imams zich (mogen) bemoeien met alles (bv economie) ook als ze er geen verstand van hebben. Spreker claimt het recht en de plicht  van de burgers om zich te bemoeien met de godsdienst. De gewone burgers moeten de oude vanzelfsprekendheid van allerlei leefregels niet meer accepteren, maar ze aanpassen aan de moderne tijd. (NB : De tijd dat ook de rooms-katholieke geestelijkheid zich ‘met alles’ bemoeide, ligt nog niet zo ver achter ons en ook het protestantse volksdeel kan meepraten over zulke invloeden.)
Spreker geeft ook voorbeelden hoe de overheid in bv Marokko strenge voorschriften geeft om oneigenlijke invloed van de godsdienst te beperken. (In moskeeën mag geen politiek worden bedreven!; het familierecht is gemoderniseerd, waardoor vrouwen in principe gelijkberechtigd  zijn.)
Hoe zeer de islamitische cultuur  in ‘het lijf’ zit (rituelen!), vertelt spreker uit  de eigen ervaring dat lamsvlees van de gewone slager, ook al ziet het er mooier en beter uit, toch niet DE smaak heeft. Dat gevoel speelt ook een rol bij gewoontes, zoals bv het dragen van een hoofddoek. Er zit veel (overigens in alle culturen) 'tussen de oren'; veel is ritueel waaraan men gehecht is, zonder dat redelijk te kunnen verklaren.

In het sociale verkeer zijn al vele jaren grote veranderingen gaande:
in verschillende islamitische landen is er een zeer strikte scheiding van kerk en staat. Het inzicht dat men deel van de wereld is en zich in het economisch verkeer niet kan afzonderen, groeit.
Moderne elementen, zoals mode, muziek, film, internet, toerisme zetten ook de islamitische wereld op z’n kop, hetgeen zowel positieve als negatieve effecten heeft.

De leefbaarheid zal toch vooral door bereidheid tot redelijkheid  bepaald worden.