Remonstrantse Gemeente
Naarden - Bussum

Bevestiging nieuwe leden, verwelkoming nieuwe vrienden

Lezingen:
Handelingen 2: 1-13
Lukas 10: 38-42
 

Lucas 10:38-42 is een onderdeel van het gedeelte van het evangelie naar Lucas waarin de reis van Galilea naar Jeruzalem beschreven wordt. (Luc. 9:51-19: 27) In deze hoofdstukken wordt meer dan in de andere evangeliën aandacht besteed aan het werk dat een apostel heeft te doen en het lot dat hem staat te wachten. De lotgevallen van de apostelen is het thema van het boek Handelingen waarvan Lucas ook de auteur is. Hij heeft zijn beide boeken als een doorlopend verhaal bedoeld.

De passage waarvan Lucas 10: 38-42 de afsluiting is begint in 9:51. In dit gedeelte speelt de ontvangst van de door Jezus uitgezonden boden een belangrijke rol. Het verhaal wil duidelijk maken dat het bij de ontvangst van de zendeling het gaat om het horen van het Woord. Zelfs het in het oosten als min of meer heilig beschouwde gebod van de gastvrijheid is hieraan ondergeschikt. 

In het verhaal van Maria en Martha is eeuwenlang de klassieke tegenstelling gelezen tussen de vita contemplativa en de vita activa. De eerste achtte men superieur aan de tweede. Onder de vita activa verstond men een leven dat is beslag genomen wordt door de moeitevolle zorg die nodig is om het eigen bestaan in stand te houden. De verhouding tussen beide wijzen van leven is in de moderne tijd radicaal gewijzigd: wie gelooft in ‘vooruitgang’ en ‘ontwikkeling’ verwacht nu juist alles van de mens die zich actief inzet en door zijn inzet wetenschap en techniek verder helpt. (Wie een krachtig pleidooi wil lezen voor de vita contemplativa, waar het in de preek ook zij het op bescheiden wijze voor zal worden opgenomen, leze ‘Rust en Beschaving’ van Josef Pieper, Aspekt, Soesterberg 2003)
De pointe van het verhaal is dat Maria ‘het beste deel’ heeft uitgekozen en ‘dat zal haar niet meer worden ontnomen’. Deze woorden verwijzen naar Psalm 16:5 die in de oude vertaling luiden ‘ (a) O Heer, mijn erfdeel en mijn beker.(b) Gij zelf bestendigt wat het lot mij toewees’. De woorden ‘De Heer is mijn erfdeel’ moeten verstaan worden tegen de achtergrond van de verdeling van het land na de intocht onder Jozua. Door het lot zie Jozua 14:4) werd het land onder de twaalf stammen van Israël verdeeld. Alleen de stam Levi ontving geen grond; hun ‘erfdeel’ was de Heer. (zie Deut. 10:9) Deze uitspraak moet oorspronkelijk betekend hebben dat de stam Levi niet in zijn onderhoud zou voorzien door land te bewerken maar door wat de offerpraktijk hen zou opbrengen. De uitdrukking ‘God is mijn erfdeel’ heeft in de loop van de tijd een overdrachtelijke betekenis gekregen en is zoveel gaan betekenen als: ‘mijn  bestaan is bij de gratie Gods’. Het tweede deel van vers 42  verwijst naar psalm 16: 5b.Lucas 10: 42 parafraserend zou men kunnen zeggen: ‘in het horen van het woord van Christus ontvangt men het leven met God, het eeuwige leven’ .

De preek begint met een kleine meditatie over ‘zoeken en vinden’. Bij oppervlakkige beschouwing lijkt het zoeken betrekking te hebben op wat er niet meer of nog niet is en lijkt het vinden het einde van het zoeken te betekenen. Wie een ‘zoekende levenshouding’ voorstaat, een houding die garandeert dat ons leven in beweging blijft en ons behoedt voor gemakzucht en dogmatisme heeft daarom zijn aarzelingen bij het vinden. De bekende versregel van de dichter Rutger Kopland ‘wie gevonden heeft, heeft verkeerd gezocht’ wordt daarom nogal eens met instemming aangehaald.

Het is de vraag of ‘zoeken’ en ‘vinden’ zo tegenover elkaar geplaatst zouden moeten worden. Beide staan bij nadere beschouwing toch in een spanningsvolle verhouding tot elkaar. Zoeken zonder een vermoeden van datgene waarnaar je naar zoekt kan toch eigenlijk geen zoeken genoemd worden. Waarschijnlijk moet je zelfs zeggen dat we pas dan ons ertoe zetten te gaan zoeken als we ergens door geraakt en getroffen zijn of m.a.w. in een heel bepaalde zin iets gevonden hebben dat ons intrigeert, verwondert en fascineert. Is daarvan geen sprake dan maakt het zoeken wat het zo opgevat ook betekenen moge rusteloze mensen van ons. Rusteloosheid maakt altijd ongelukkige mensen van ons. We ervaren op een pijnlijke wijze een afstand tot onszelf, de mensen en de dingen om ons heen die ons eenzaam maakt. Het is niet goed denkbaar hoe ons leven vruchtbaar zou kunnen zijn als de rust er niet de basis van is. Rust moet dan opgevat worden als a) een houding van ontvankelijkheid en gelatenheid waarin de dingen en de mensen  voor ons van betekenis kunnen worden en b) een houding van aandacht (‘zoeken’) waarin wij stil staan bij wat van beteken is geworden.

De kerk is de ruimte waarin wij stil staan bij de woorden van God. We zijn door deze woorden gefascineerd en verlangen ernaar deel te krijgen aan de werkelijkheid waar zij naar verwijzen. Het woord dat wordt verstaan verbindt ons met deze werkelijkheid, brengt ons bij onszelf en sticht gemeenschap. Dan wordt het Pinksteren in ons leven.