25 maart 2004

Door Carel Brendel

De remonstrantse predikante Welmet Hudig leidt volgende week de uitvaartdienst van prinses Juliana. Orthodoxe protestanten hebben moeite met de keuze voor een niethervormde voorganger. 
Waar komt de naam remonstranten vandaan? 
De naam herinnert aan een befaamd stukje vaderlandse geschiedenis uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje. Een predikant aan het hof van prins Maurits, ds. Uytenbogaert, schreef in 1610 een bezwaarschrift (remonstratie), waarin hij aandrong op herziening van de gereformeerde geloofsbelijdenis. Het conflict tussen remonstranten en contraremonstranten werd beslecht op de Synode van Dordrecht (1618). De minderheid richtte in 1619 de Remonstrantse Broederschap op. Ondertussen woedde een politieke strijd tussen raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, vooraanstaand sympathisant van de remonstranten, en stadhouder Maurits. De van hoogverraad beschuldigde Van Oldenbarnevelt werd op aandringen van de prins ter dood veroordeeld en onthoofd. 
Waar staat deze kerk nu? De Remonstrantse Broederschap heeft nog geen 10.000 leden, verspreid over zo'n 50 gemeenten. 
De aanhang is hoog opgeleid en welvarend. Net als andere kerken kampt de remonstrantse met vergrijzing. De kerk gaat vrijzinnig om met het geloof en staat bekend om haar progressieve standpunten over kwesties als euthanasie, het homohuwelijk, ontwikkelingshulp en vredesvraagstukken. Is de wens van prinses Juliana verrassend? Nee. De Oranjes hebben vaker laten zien dat ze op religieus gebied buiten de gebaande paden willen gaan. Ze hebben een voorliefde voor vrijzinnige predikanten, zoals de (hervormde) broers Nico en Carel ter Linden. Prinses Juliana bezocht diensten van de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap. Ze had ook geen moeite met de katholieke huwelijken van haar dochters Irene en Christina. In 1998 baarde ze opzien bij het huwelijk van prins Maurits en prinses Marilène, toen zij als niet-katholiekter communie ging. Waarom hebben sommige protestanten moeite met haar keuze? 
De liefde voor Oranje leeft het sterkst onder protestanten. In veel kerken wordt op zondag gebeden voor het koningshuis. In de diensten wordt vaak verwezen naar de Tachtigjarige Oorlog, toen de Vader des Vaderlands, Willem van Oranje, zich inzette voor de onafhankelijkheid en de geloofsvrijheid. De betrokkenheid van de Oranjes wordt gezien als door God geschonken. 
De keuze voor een remonstrantse voorganger is een breuk met de eeuwenoude Nederlands-Hervormde traditie van het Oranjehuis. Orthodoxe protestanten hebben er ook moeite mee, dat de remonstranten geen bindende geloofsbelijdenis kennen, waardoor in hun ogen de bijbelse boodschap van het lijden en de opstanding van Jezus niet tot zijn recht zal komen. 
Hebben alle protestanten bezwaren?Beslist niet. Het gaat om een minderheid, maar wel een omvangrijke. Het sterkst leven de bezwaren in de reformatorische kringen rond de SGP. Ook bij de breder georiënteerde Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk wordt de keuze van Juliana 'betreurd, maar wel gerespecteerd'. 
Daarbuiten leven de bezwaren veel minder of nauwelijks. Om een beeld te geven van de verhoudingen: in 1998 keurde 45 procent van de protestanten de gang ter communie van Juliana goed, 18 procent keurde deze stap af.