2 september 2005

Van onze redactie kerk

HILVERSUM - Het is nog maar een klein clubje, de Remonstrantse Broederschap. In januari 2005 stonden 4581 leden en 1915 'vrienden' in de boeken. Al jaren vertoont de curve een gestage daling. Of de remonstranten hun vierhonderdjarig jubileum halen?

,,Menselijkerwijs gesproken'' ziet het er ,,zeer zorgwekkend'' uit, zegt ds. J.W. Schneider (72) uit Hilversum. En dan is hij nog optimistisch, want in de kerkdiensten die de remonstrantse predikant leidt, ziet hij bij hoge uitzondering iemand van onder de veertig jaar. ,,Wij verkeren in dezelfde situatie als de doopsgezinden en lutheranen.'' 

Zich aansluiten bij de Protestantse Kerk, zoals de lutheranen hebben gedaan en remonstranten lange tijd van plan waren, ligt volgens Schneider echter niet meer voor de hand. Dat geeft alleen maar eindeloze discussies. 

Ondanks de terugloop denkt Schneider, als remonstrant zeer bekend met de gereformeerde wereld, dat de ongeveer veertig remonstrantse gemeenten niet snel zullen worden opgeheven. Het verbaast hem dat in de gereformeerde wereld regelmatig kleine gemeenten verdwijnen. ,,Er zijn voorbeelden van gemeenten die lange tijd heel klein waren, maar onverwacht toch met groei te maken kregen.'' Nee, een gemeente opheffen dat gebeurt ,,eigenlijk nooit''. 

Het aantal 'vrienden' - mensen die deelnemen aan activiteiten van een Remonstrantse Gemeente, maar geen lid willen worden - neemt bijna elk jaar toe. Schneider denkt dat de broederschap in de toekomst vooral uit vrienden zal bestaan. Zo'n losse relatie ,,zal wel passen bij deze tijd''. Veel van deze vrienden hebben geen kerkelijke achtergrond en daar is de predikant trots op. Hij houdt de kerkelijke statistieken goed bij en concludeert dat in de gereformeerde gezindte nauwelijks mensen van buiten zich bij de kerk voegen. ,,Ik durf wel te zeggen dat wij meer mensen met het evangelie hebben bereikt dan bijvoorbeeld de Gereformeerde Gemeenten in Nederland.'' 

Maar door het lage aantal geboorten is de minimale aanwas van buiten niet hoog genoeg. Aan de ene kant is de openheid van de remonstranten een voordeel, maar ,,ik denk dat mensen toch te weinig antwoord op hun vragen krijgen. Wij zijn zoekers gebleven.'' 

Het begon allemaal in 1608. Jacobus Arminius formuleerde een aantal artikelen over de uitverkiezing. Op de vermaarde Dordtse synode in 1618 werden de uitlatingen van Arminius veroordeeld. Zo'n tweehonderd predikanten werden uit de Nederlandse Hervormde Kerk gezet. Een jaar later stichtten zij in Antwerpen de Remonstrantse Broederschap. De remonstranten werden vanaf 1630 niet meer vervolgd en dat was het moment om in Amsterdam de eerste remonstrantse (schuil)kerk in gebruik te nemen. Voor de Amsterdammers reden om morgen een jubileumviering te organiseren in De Rode Hoed met toespraken van burgemeester Job Cohen en de vrijgemaakt-gereformeerde historicus prof. James Kennedy. 

Vrijzinnigheid is het kenmerk van de remonstranten. ,,Maar nergens in de kerkorden die wij hebben gehad, staat dat wij vrijzinnig moeten zijn.'' Wat houdt dat vrijzinnig karakter in? Schneider: ,,Het eerste kenmerk is onze opvatting over de kerk. Wij zijn altijd een grotere ruimte gewend dan in de meeste gereformeerde kerken. Als je een bepaalde opvatting van de Schrift wilt handhaven, ontstaan er onvermijdelijk scheuringen, dat is altijd onze opvatting geweest. 

De remonstranten kenmerken zich dus door ,,grote onderlinge verdraagzaamheid''. Dat betekent tegelijk vervaging van grenzen. Tot verdriet van Schneider. ,,Ik moet helaas vaststellen dat diensten die wij samen met de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Nederlandse Protestantenbond organiseren, vooral zijn bedoeld voor religieuze humanisten.'' En dat is niet de bedoeling geweest, aldus Schneider. 

Heden ten dage zijn er dan ook twee richtingen in de Remonstrantse Broederschap te ontdekken, ,,zonder dat het tot strijd leidt''. De 'religieuze humanisten' lezen in hun diensten ook niet-bijbelse bronnen - van theologen Dietrich Bonhoeffer en Dorothee Sölle tot hindoeïstische geschriften. Hoewel Schneider het prima vindt als mensen van dit soort geschriften kennis nemen, is daar de dienst niet voor bedoeld. De 'bijbels-reformatorischen', zoals Schneider ze omschrijft en waarbij hij zichzelf ook schaart, preken meer bijbels. De Bijbel staat centraal. 

Toch is de centrale boodschap weer heel anders dan 'bijbelgetrouwe' gereformeerden gewend zijn. De kruisdood van Jezus Christus en daarmee samenhangend de verzoening van de zonden is voor remonstranten geen belangrijk onderwerp. Schneider wil met eerbied over het kruis spreken en hij neemt het geloofsgenoten kwalijk als ze dat niet doen. ,,Het offer van Jezus was echter niet nodig voor verzoening met God.'' De in gereformeerde kring vanwege hun verzoeningsleer omstreden theologen als Den Heyer en Wiersinga ontvangen in remonstrantse kring alom waardering. 

Als centrale boodschap benadrukken remonstranten liever het komende koninkrijk van God. ,,Er wordt vaak gedacht dat remonstranten een gemakkelijk leven leiden. Ze willen juist leven in de stijl van het komende koninkrijk.'' Het evangelie in praktijk brengen is belangrijk voor hen, aldus Schneider. Daarom waren remonstranten te vinden bij demonstraties tegen kerkwapens en tegen de apartheid in Zuid-Afrika. 

Het ,,orginele strijdpunt'' uit de zeventiende eeuw houdt remonstranten tegenwoordig niet veel meer bezig, is Schneiders oordeel. Maar dat God zijn gelovigen van tevoren heeft uitverkoren, is volgens hem nog steeds niet in overeenstemming met het evangelie. 

© 2005, Nederlands Dagblad