Nu voor iedereen: pastoraat op bestelling

Huwelijk, geboorte, dood – het zijn sleutelmomenten in het leven die om markering vragen. Vroeger droeg de kerk daarvoor kant-en-klare rituelen aan. Maar wat doe je als je niets met de kerk hebt? En wat moet de gelovige die van de kerk is vervreemd? Zij kunnen terecht bij de zelfstandig gevestigde pastor die hen begeleidt - tegen betaling uiteraard.

Stel, je wilt gaan trouwen. Je gaat samen op zoek naar een mooie locatie. Je wilt een uitbundig  diner en daarna een groot feest, met een band. Want als het goed is, trouw je maar één keer. Het wordt een bijzondere dag, het feest moet dus niet plat worden. Maar naar de kerk, dat is niet geloofwaardig, want daar kom je zelden of nooit.
“Rond de hoogtepunten van het leven, wanneer mensen  trouwen of een kind krijgen, hebben ze er vaak behoefte aan uitdrukking te geven aan het bijzondere dat hun overkomt”, zegt Annegien Ochtman. “Naar de kerk willen velen niet, omdat ze daar niet zoveel meer mee hebben en dat dan hypocriet vinden. Veel mensen weten niet dat er andere mogelijkheden zijn. Een uitgebreide bijeenkomst op het stadhuis of inzegening van je huwelijk buiten een kerkelijke gemeenschap. Of, bij de geboorte van een kind, een doopplechtigheid of een ander geboorteritueel in familiekring.”

Annegien Ochtman (52) is remonstrants predikant (“van de meest vrijzinnige vleugel”) én bijzonder ambtenaar van de burgelijke stand. Zij helpt aanstaande echtparen rituelen te zoeken om van de trouwdag iets bijzonders te maken. In een aantal persoonlijke gesprekken met het stel bereidt ze de inhoudelijke kant van de trouwdag voor.  “Mensen hebben vaak voor zichzelf nog geen duidelijkheid over wat ze willen. Ik help ze dat naar boven te halen. Ik geef ze huiswerk op, ze moeten in elk geval hun overwegingen waarom ze gaan trouwen op papier zetten. Dat helpt bij het bewustwordingsproces en daar kan ik van mijn kant wat aan toevoegen. Rituelen kun je uit verschillende tradities halen, bijvoorbeeld uit de christelijke of de joodse. Je moet zoeken wat bij je past.”

Ochtman: “Bij bruidsparen die voor een kerkdienst komen zie je vaak, dat de één kerkelijk betrokken is en de ander niet. Je probeert een dienst dan zo in te richten dat ook de niet-betrokkene zich in de kerk thuisvoelt. Ik benoem het verschil in opvattingen nadrukkelijk en omschrijf het als een teken van liefde dat de ander ondanks zijn bedenkingen toch met de partner meekomt. Die helderheid helpt hem – het is meestal de man - in het contact met zijn vrienden. Want die zijn vaak stomverbaasd dat hun vriend in de kerk gaat trouwen. Zo kan hij ook de schijn van hypocrisie vermijden.”

Sinds mei 2006 biedt Ochtman haar diensten aan. Tegen betaling uiteraard, maar commercieel wil ze zich liever niet noemen. “Eerst vond ik het wel moeilijk om er geld voor te vragen. Je doet het werk met aandacht en plezier, je hebt belangstelling voor mensen, je levert kwaliteit, je hebt er een goede opleiding voor gevolgd – ik deed pastorale psychologie als hoofdvak - en dan is het ook niet meer dan logisch dat je er geld voor vraagt. De meesten vinden het ook niet vreemd. Een enkeling schrikt soms even, maar als stellen 20.000 euro of meer uitgeven voor hun bruiloft, dan ben ik niet de grootste kostenpost. Ik ben niet in dienst van een kerkelijke gemeente, maar het tarief dat ik hanteer komt overeen met het salaris van een gemeentepredikant. Ik hoef er ook niet rijk van te worden.”

Behalve bruiloften en doopplechtigheden doet Ochtman ook begrafenissen en herdenkingen van sterfdagen. “Het is goed voor de verwerking als mensen aan dergelijke gebeurtenissen zorgvuldig vorm geven. Dat geldt ook voor echtscheidingen. Een scheiding betekent grote ellende, vooral voor de kinderen. Als je zo’n proces zorgvuldig afrondt, kan dat helpen bij de verwerking van het verdriet. Benoem met elkaar de goede tijden die je hebt beleefd, vooral het goede in de geboorte van de kinderen.

Secularisatie en individualisme kenmerken de moderne samenleving. Daar speelt Ochtman op in. “Ik ga altijd uit van wat mensen willen. Ze mogen zelf kiezen en ik zal op geen enkele manier zending bedrijven. Maar je kunt door je optreden wel laten zien dat de kerk toegankelijk is. Ik zie doop- en trouw- en uitvaartdiensten als visitekaartjes van de kerk. We hebben wat te bieden. Dat is niet het doel van mijn praktijk, maar wel een bijproduct van wat ik doe.”
 

Hoewel Ochtman duidelijk verschil maakt tussen het burgerlijk en het kerkelijk huwelijk is dat verschil voor buitenstaanders niet altijd duidelijk. Op het stadhuis geen God en geen zegen. “Ik moet wel eens in mijn vuistje lachen als mensen na afloop van een huwelijkssluiting op het stadhuis tegen me zeggen, dat ze het zo’n mooie dienst vonden.”

Informatie en tarieven op www.ritualiter.nl

De afgelopen jaren werd hij incidenteel door uitvaartondernemers ingehuurd als funeraire spreker, iemand die families bijstaat en het woord doet bij een uitvaart. Dat betekent begeleiden van mensen in beladen omstandigheden. En zo’n delicate taak is Peter Jan van Houdt (59) in het Overijsselse Hardenberg op het lijf geschreven. “Je spreekt dan vooraf een aantal malen met de familie en op basis daarvan houd je een toespraak waarin je de overledene tekent. Meermalen bracht ik daarbij bijbelse noties ter sprake, als de familie dat aangaf. Maar je zorgt in elk geval dat alles goed verloopt. Alleen daarin al ben je de familie tot steun. Dat is heel intensief werk. Als mensen hun verhaal bij je kwijt kunnen, dan merk je dat ze je gaan vertrouwen. Ik had soms de behoefte om later nog eens contact met zo’n familie op te nemen, maar de uitvaartondernemers ontraadden dat sterk.”

Maar nu is Van Houdt voor zichzelf begonnen. Begin januari vestigde hij zich als zelfstandig pastoraal werker, zonder contract met enige kerk. Dat houdt in dat hij niet alleen beschikbaar is voor het leiden van uitvaarten, maar ook voor bezoeken aan ouderen, langdurig zieken en gehandicapten en voor het begeleiden van stervenden. Via zijn website en door middel van folders bij artsen, verzorgingscentra en uitvaartondernemingen biedt hij zijn diensten aan. Aan het inzegenen van huwelijken en het dopen van kinderen doet hij niet. Dat zijn voor hem ceremonies die in de kerkelijke gemeente thuishoren.

Zelf is Van Houdt  “van harte” lid van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) in Hardenberg. “Ik denk dat ik de eerste - in ieder geval een van de weinigen - ben in de orthodox-protestantse hoek die als zelfstandige professionele pastorale zorg aanbiedt. Dat is in eerste instantie een taak van de kerk. Maar in de loop der jaren heb ik gemerkt, dat kerken zelfs hun eigen leden niet altijd voldoende aandacht kunnen geven. Zeker bij veel  ouderen is de eenzaamheid groot. Zij hebben behoefte aan een luisterend oor. Sommige dementerende ouderen in verzorgingstehuzien zien zelfs hun kinderen bijna nooit. Mijn pastorale hart komt daartegen in opstand. Gezien de tijdelijke contracten die ik steeds had, zeiden mijn zoons: waarom begin je nu geen zelfstandige praktijk? Vandaar de website en de folder. Dat ik die zorg nu commercieel ga aanbieden, daar moet ik wel aan wennen. Maar de andere kant is, dat er hier wel brood op de plank moet komen.” 

De markt van Van Houdt zijn primair de mensen die wel geloven, maar op een of andere manier vervreemd zijn geraakt van de kerk. Hij verwacht niet dat iedereen zich bij hem thuis zal voelen.

Particulieren kunnen zijn hulp inroepen, bij voorbeeld voor de steun aan een zieke, maar Van Houdt wil zich ook wel laten inhuren door een plaatselijke gemeente van zijn eigen kerk of een ander kerkgenootschap, of door een verzorgingstehuis dat hem voor een of twee dagen wil hebben. “Ik kreeg al een telefoontje van iemand die mijn naam heeft doorgegeven aan een bejaardencentrum.”

Zijn weg naar het commerciële pastoraat was er een met omwegen. Ooit studeerde Van Houdt voor dominee aan de Theologische Universiteit te Kampen. Door ziekte moest hij daarmee stoppen en kwam hij in de liefdadigheidssector en later in het godsdienstonderwijs te werken. Intussen volgde hij een opleiding tot pastoraal werker. Toen hij werk vond in een kerk die tijdelijk zonder dominee zat, bleek hij zich als een vis in het water te voelen. “Ouderen en zieken bezoeken, zonder je verder te hoeven bezighouden met beleidstaken van een kerkenraad. Ik hoefde alleen maar te luisteren en door gesprek en bijbellezing te bemoedigen en tot steun te zijn. En gewoon er maar te zijn voor de stervende.” Ook de geestelijke begeleiding van inwoners van een, inmiddels weer gesloten, asielzoekerscentrum in het naburige Slagharen beviel hem goed.

Aanvankelijk aarzelde Van Houdt over de begeleiding van crematies. “Ik associeerde die met  antichristelijk protest, wat ze in het verleden ook wel waren. Maar ik realiseer me dat iemand er bijvoorbeeld ook uit milieuoverwegingen voor kan kiezen. Ik bekijk per geval of ik een crematie kan begeleiden.” Zijn vrouw : “Je hebt al wel eens een gedaan. Daar heb je toen over nagedacht en je standpunt genuanceerd”

Informatie en tarieven op www.pjvanhoudt.nl