1 maart 2005
Door Christiane Berkvens-Stevelinck, remonstrants predikante
Christelijke rituelen reserveren voor alleen de orthodoxe kerkleden is hoogmoedig en typerend voor kerkleiders die aan de ontwikkelingen in de samenleving voorbijgaanDe arrogantie waarmee collega Suurmond over geseculariseerde overgangsrituelen in zijn column van 22 februari schrijft, is typerend voor kerklieden die van mening zijn dat de kerk het alleenrecht op zingeving heeft. De boeiende ontwikkelingen van de samenleving wenst hij niet te zien. Hij grijpt terug naar een christendom dat ongetwijfeld het beste met de mensen voor heeft, maar tevens eist dat mensen zich voegen naar de aloude traditie van de kerk. Hij doet denken aan een arts die de mondigheid van de huidige patiënt verwerpt en zegt: ik ben de enige die weet wat goed voor hem is. Nu kan de mondigheid van patiënten erg lastig zijn en veel tijd vergen. Maar niemand zal beweren dat we terug moeten naar de tijden van de alleenheerschappij van de medische stand. Bij de bezinningsdag voor vrijzinnige voorgangers waar collega Suurmond, samen met mij, over het wezen van kerkelijke rituelen sprak, verdedigde hij met dezelfde verve als in zijn gloednieuwe columns in Trouw, een bevindelijk orthodox standpunt. De meeste mensen, poneert hij, sluimeren in een schijnbestaan waarvan ze het comfortabele middelpunt vormen. Ook u aan de ontbijttafel bent wellicht nooit ontwaakt en slijt uw dagen in de file, onkundig van het feit dat u vervreemd bent van God en van uzelf. Met andere woorden: wie niet in God gelooft, leeft in een schijnwereld, futiel en doelloos, slechts gericht op het eigen geluk. Vrijzinnige christenen zijn al niet veel beter: mild humaan gaan ze om met de christelijke traditie die ze enige aantrekkingskracht proberen te geven. Zelf zegt Suurmond dat dit onaardig klinkt. Wereldvreemd zou een betere omschrijving zijn. Mensen trachten op zeer uiteenlopende wijzen existentiële ervaringen vorm te geven. Gelovigen, kerkelijk of niet kerkelijk, vinden in vaststaande kerkelijke rituelen kracht en troost. Niet gelovigen, en gelovigen die van het instituut kerk afgedreven zijn, zoeken andere wegen om, bij voorbeeld, de rites de passage die in elke cultuur voorkomen, te markeren. Daarmee gaan ze terug naar het wezen van existentiële momenten zoals geboorte, levensverbintenis en dood die - collega Suurmond schijnt het te vergeten - echt niet door het christendom zijn uitgevonden. Wie, los van de kerk, op zoek gaat naar een passend ritueel, gaat te rade bij meerdere tradities, de christelijke incluis en, niet te vergeten, bij de eigen creativiteit. De bloemenregen bij een welkomstviering, de stille tocht bij zinloos geweld, het horen van het lievelingslied van de overledene: volgens Suurmond, zijn deze buitenkerkelijke rituelen gecastreerd en kunnen daarom geen nieuw leven verwekken. De vreselijke waarheid van het existentiële moment wordt toegedekt en feitelijk ontkend. God wordt gereduceerd tot een lieveheersbeestje. Met dit genadeloze oordeel verwoordt Suurmond een fundamentalistische christelijke arrogantie die zich tevergeefs tegen de huidige geseculariseerde wereld afzet. Wat veel erger is, hij laat mensen opzettelijk in de kou staan. De rijke christelijke traditie houdt hij angstvallig binnen de muren van de kerk. De kracht en de troost die religieuze rituelen kunnen verlenen, zijn volgens hem alleen bestemd voor de uitverkorenen die de leer aanvaarden en God beleven op die ene, door de kerk aangegeven wijze.
Je kunt er totaal anders naar kijken. Net als andere godsdiensten bezit het christendom door de eeuwen heen aandachtig ontwikkelde rituele instrumenten, met een eigen zeggingskracht. Ik noem de rituele instrumenten rond doop, huwelijk en uitvaart. Deze instrumenten zouden door de vrijzinnige kerken aangereikt moeten worden, zonder voorwaarde en onbekommerd, aan wie het maar wenst. Zelf verzorg ik al jaren geseculariseerde plechtigheden voor mensen die, buiten de kerk, diepgang willen geven aan de belangrijke momenten van hun leven. Een deel van de gebruikte rituelen is afkomstig uit de christelijke traditie, maar geseculariseerd uitgevoerd. Nooit ben ik gestoten op gebrek aan authenticiteit, of op een minder waardevolle invulling dan in een kerkelijke setting. Integendeel. Hier past dus respect, geen arrogantie.
Christiane Berkvens-Stevelinck
Remonstrants predikante
Trouw, 1 maart 2005, Podium, pag 7
voor het laatst bijgewerkt: 21/03/2005