13 augustus 2005

Door Monic Slingerland

Nederland verkeert in verwarring. Sinds de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh lijken allerlei zekerheden verdwenen. Is dat tijdelijk, of is er echt iets veranderd? 
Deze zomer laat Trouw mensen aan het woord over die vraag. 
Aflevering 2: Christiane Berkvens-Stevelinck, remonstrants predikante, academiepredikante, historica en eigenaar van Moederoverste. nl, voor rituelen bij geboorte, huwelijk, scheiding en dood.

"Nederlanders zijn verwende mensen, die niet zien in wat voor prachtland ze wonen” 
Christiane Berkvens-Stevelinck woonde in België, Italië en Israël, maar Nederland is het enige land waarin ze wil leven. ,, Het is de algehele sfeer, de ongedwongenheid, de vrijheid, zowel religieus als in het gedrag.” Zo zat ze dit jaar in het begin van de lente in haar woonplaats Amsterdam in de tram en zag iedereen lachen. Ze keek uit het raam en zag de naaktfietser van Amsterdam voorbijkomen, een bekende verschijning bij haar in de buurt. Twee jonge moslima's, eveneens in de tram, waren geschokt en Christiane voelde zich geroepen hun uitleg te geven. 
"Ik heb hen verteld dat de naaktfietser is als de krokussen: als ze verschijnen weet je dat de lente begonnen is. Ik geloof niet dat ze het begrepen.” 
Is dat niet een al te Amsterdams voorbeeld? Er zijn genoeg plaatsen in Nederland waar een naaktfietser niet getolereerd zal worden. ,, Ja, misschien is dat zo. Wel heeft Nederland als geheel een vergaande tolerantie ten aanzien van seksuele geaardheid, bijvoorbeeld, al komt dat in andere landen gelukkig ook goed op gang, zoals de wetten rond het homohuwelijk laten zien. Het is hier nog steeds een walhalla en ik vind het vermoeiend dat Nederlanders maar blijven afgeven op hun eigen cultuur. Ze zeggen: ' Ach joh, met water kunnen we omgaan, maar daar heb je het mee gehad'. Neem de organisatie van de zorg in dit land. Die is goed. Echt, mensen overdrijven de huidige situatie en daar spelen de media een soort opruiende rol in. Ook de kwaliteitskranten.”Ja, geef de media maar weer de schuld. Goed nieuws verkoopt twee dagen en daarna vindt iedereen het saai. Er is een verschuiving in de manier waarop nieuws gebracht wordt. Ik laat mijn studenten dat onderzoeken, ook een vergelijking maken tussen verschillende media. Het nieuws wordt minder gecontroleerd gebracht, minder rustig ook, vergeleken met pakweg tien jaar geleden. Dat geeft een algeheel gevoel van onveiligheid. Echt, in Nederland gaat het goed, we moeten niet zo zeuren. Wel zijn er dingen waar ik ontevreden over ben. Als het economiegeloof en het winstmodel alleen heersen, krijgt Jan Ondermodaal het werkelijk moeilijk. Dat is geen fabeltje, maar realiteit. Hij wordt dan kwaad op allochtonen, die naar zijn mening profiteurs zijn. Verwonderlijk kan ik het niet noemen. Ook ben ik ontevreden over het grenzeloze geloof in het neoliberalisme, de algehele vercommercialisering. Dat holt de solidariteit uit.
Is dat nog terug te draaien, die commercialisering? Nee. Wel zijn er mechanismen in te stellen waardoor de uitwassen minder worden. En ik merk dat jongeren van nu behoefte hebben aan ook andere waarden dan alleen denken aan winst. Hier aan tafel heb ik gesprekken met ze. Ze komen hier om zich voor te bereiden op hun huwelijk, om hun kinderen te laten dopen en ze vertellen dan ook dat ze hun kinderen willen opvoeden vanuit christelijke waarden. Dat zijn jongeren die geen binding met een kerk hebben, maar vanuit een eigen individuele spiritualiteit leven, vanuit de Tien Geboden.” Is dat niet wat beperkt, om uw beeld te baseren op die selecte groep die geïnteresseerd is in andere waarden dan winst en commercie? Al die anderen die daar niet in geïnteresseerd zijn komen niet bij u aan tafel. ” Het is een elitaire groep, maar heeft de elite niet altijd een voorbeeldfunctie gehad? Daar heb je het weer: een waardevolle ontwikkeling afdoen met de opmerking dat het maar de elite is. De elite als excuus gebruiken. Dat is even kortzichtig als afgeven op de Nederlandse cultuur door te zeggen dat we alleen met water goed kunnen omgaan en dat het verder niets voorstelt. Wat ik over deze jongeren vertel is een bestaande waardevolle reactie op de overmaterialisering” 

Is die commercialisering het enige waar u ontevreden over bent in het huidige Nederland? 
,,Ik ben ontevreden over de nieuwe verzuiling, het denken in hokjes. Mensen worden in een hokje geplaatst: allochtoon, atheïst, gelovige ” en komen daar niet meer uit. Als je in een hokje zit, wordt er voor je bepaald hoe je denkt, leeft, voelt” 
Niets nieuws onder de zon. Gebeurde dat in de jaren zestig niet ook met katholieken en protestanten? 
,,Jazeker, daarom noem ik dit ook de nieuwe verzuiling. Het is hetzelfde als toen, maar met nieuwe hokjes. Wel neemt de agressie toe. Als mijn zoon, die homo is, met zijn vriend op straat loopt wordt hij de laatste tijd vaker lastiggevallen dan voorheen. In mijn colleges hamer ik erop dat de inhoud van het begrip 'tolerantie' verandert. Voor de Gouden Eeuw werd tolerantie als iets negatiefs gezien, als een onvermogen om te reageren, of ergens iets aan te doen. Men tolereerde wat men niet kon beletten. Met de Gouden Eeuw kreeg tolerantie een positieve betekenis: de nieuwsgierigheid naar het vreemde, het andere. Nu dreigt deze nieuwsgierigheid te verdwijnen. Dat krijg je in een land dat verward is over de eigen identiteit. Als historica schrik ik wanneer ik leden van de Tweede Kamer zich onbenullig en onwetend hoor uiten over hun eigen cultuur en geschiedenis. Nederland is te truttig, niet fier genoeg op de eigen geschiedenis, de eigen normen en waarden. En als je daar niet trots op bent, waarom zou je dan die begrippen opleggen aan mensen uit andere landen?”
Nu doen christenen in Nederland doorgaans wel erg achteloos over hun geloof. Dat ze wel iets geloven, maar niet precies weten wat. ,,De ietsisten hebben de toekomst. Dat is juist heel waardevol, dat je kunt toegeven dat je niet kunt definiëren.'' 
De laatste stap voordat het christendom helemaal verdwijnt, zeggen sommigen. ,,Juist niet. Juist omdat het vaag is heeft het ietsisme de toekomst. De toekomst ligt bij het individu, niet bij de groep. Daar hoort bij dat mensen individueel hun spiritualiteit beleven en vormgeven. Dat zie ik hier, aan deze tafel, waar ik gesprekken voer met mensen die gaan trouwen. Ik bevestig huwelijken van mensen met verschillende geloven en levensbeschouwingen. Joden met christenen, moslims met hindoes ” dat komt vooral onder Surinamers veel voor ” ietsisten en nietsisten. Uit die gesprekken blijkt dat de kerkelijke rituelen sterk genoeg zijn om nog heel lang dienst te doen, maar in een seculiere vorm” 

Zijn er dan nog christelijke kerken nodig om te garanderen dat waarden zoals in de Tien Geboden, blijven bestaan? 
”De waarden van het christendom zijn allang doorgesijpeld in de cultuur, door anderen overgenomen. Het werkt, en daar was het toch om begonnen? Daar hebben we de kerken niet meer voor nodig. Wel om horzels te zijn, die aan de zijlijn staan en uitvliegen als dat nodig is, bijvoorbeeld als asielzoekers teruggestuurd worden naar onveilige landen of hele families op straat worden gegooid”. 

Juist om de tolerantie te bewaken kan het nodig zijn om op intolerantie te wijzen, zodat er wat aan misstanden gedaan kan worden. 

Copyright: Trouw