Gedachtenisdienst, 20 november

Zwaarder dan het zand van de zee

Gedachtenisdienst. Tijd om te denken aan, weg te dromen in mijmeringen of te verzinken in herinneringen. De dikke laag mist die over het land ligt en de wereld in stilzwijgen hult, lijken bedoeld voor deze dienst.
Het beperkte zicht en de stilte die de mist met zich meedraagt, dwingen je bijna om in je zelf te keren en rust te zoeken en hopelijk te vinden. Rust te vinden om na te denken over je zelf, maar ook over de mensen die naast je staan en die je dierbaar zijn, zowel levenden als overledenen. Wat betekenen deze mensen voor ons en wat betekenen of betekenden wij voor hen? Terwijl deze gedachten aan mij voorbij trekken, komen de klanken van het prachtige harpspel door Reinilde Zevenbergen bij mij binnen en ontroeren me.
Mooi hoe deze klanken overvloeien in de pianobegeleiding van de liederen die worden gezongen. Prachtig hoe deze klanken onze gedachten, onze emoties en onze herinneringen versterken en ruimte geven. En prachtig hoe Japke ons voorhoudt dat de klank van de naam van onze dierbare overledenen langzaam vervagen, maar dat het licht van de kaars blijft branden, waardoor mensen voortleven in ons en met ons. Toch is het een mooie gewoonte om de namen te blijven noemen, al is het maar eens per jaar en voor hen een kaars aan te steken om de dierbare herinnering aan de doden levend te houden.

Japke heeft voor deze dienst deels ongebruikelijke, maar prachtige teksten gebruikt. Zo las ze een stuk uit het boek van Van der Heijden met de titel Tonio, handelend over een overleden zoon. Ook Job, de rijkaard die vrijwel alles verloor kwam voorbij. Bijzonder was ook de vergelijking tussen twee bekende liederen 'Ik sta voor u in leegte en gemis' en 'Zo vriendelijk en veilig als het licht'. In het eerste lied is de vertwijfeling, de wanhoop en de duisternis alom aanwezig. De vraag op het waarom wordt niet beantwoord.

Ook in het tweede lied wordt geen antwoord gegeven, maar is wel er sprake van hoop en vertrouwen. Zo ervaren we dat twee liedteksten op dezelfde melodie een geheel verschillende aanrijdroute van het thema kennen. Beide geven geen antwoord op het waarom. Waar mensen in het eerste lied wellicht tevergeefs zoeken naar een houvast, vinden veel mensen dit wel in het tweede lied. De tekst die veel lijkt op psalm 23 wordt door veel ernstig zieken gebeden, vanwege de rust en de kracht die er kennelijk van uitgaan. In hoofdstuk 6 van het boek Job, zegt Job: ''Weeg mijn verdriet en mijn boosheid, leg mijn lijden erbij in de weegschaal: zwaarder is het dan het zand van de zee". Je zou haast denken dat hij alleen de liedtekst 'Ik sta voor u in leegte en gemis' kent. Verdriet, boosheid, lijden en wanhoop kunnen tot tranen leiden. Tranen die, als ze op een landkaart vallen, de landkaart zo kunnen beschadigen, dat de route die je er op uitgestippeld had onherkenbaar wordt en je dus niet meer weet welke kant je op moet. Lijkt die onleesbare landkaart soms ook een beetje op de Bijbel? Die Bijbel met z'n prachtige verhalen, is die soms niet net zo onleesbaar? Want zoals Japke vertelde geeft die Bijbel niet altijd een eenduidig antwoord op onze vragen, op ons verdriet of onze wanhoop, hoewel sommige religieuze groeperingen ons anders willen doen geloven.

De Bijbel kan ons helpen, troost bieden, maar net zo waardevol is die mens die naast je staat, die naar je luistert, je koestert en een warme arm om je heen slaat. Als we zo troost kunnen vinden, mogen we ervaren dat de dood niet het laatste woord heeft. Het lichaam is niet meer, maar de geest leeft voort in onze gedachten en tijdens deze gedachtenisdienst. Onze geliefde doden leven in ons voort. Door over ze te praten, over ze te denken en wellicht karaktertrekken van hen in onszelf te ontdekken blijven ze voortbestaan. Daarin kunnen we vrede en verzoening vinden met het heengaan van onze dierbaren.

Concrete antwoorden op het hoe en waarom? Nee die zijn er niet, maar Bijbelverhalen geven mogelijkheden voor houvast net als samen gedenken en samen delen. Daarvan was deze opmerkelijke dienst weer een waarachtig bewijs. Aan iedereen dank voor het samen gedenken.

Jos Zeelen


(Klik op een pictogram voor een vergroting.)