Het vrijzinnig alternatief beproefd
Meedenken met Wibren van der Burg

Woord vooraf

De slotzin van Wibren van der Burgs in oktober 2005 verschenen boek Over religie, moraal en politiek. Een vrijzinnig alternatief (uitgeverij ten Have, Kampen) luidde: ‘ik kan alleen maar hopen dat dit boek veel stof tot nadenken, kritiek en voortgaande discussie geeft’. Die hoop is niet vergeefs geweest. Met het boekje dat voor u ligt wordt Van der Burg op zijn wenken bediend. Het bevat reacties op de gedachten die hij ontvouwde, kritische – soms flink kritische – kanttekeningen erbij, pogingen tot vertaling naar verschillende terreinen.

Dit boekje verschijnt bij het afscheid van Wibren van der Burg als voorzitter van het landelijk bestuur, de ‘Commissie tot de Zaken’, van de Remonstrantse Broederschap. Vier jaar lang, van 1 juni 2002 tot 10 juni 2006, heeft hij die taak vervuld – kundig, met veel inzet, enthousiasmerend. Bijzonder aan zijn voorzitterschap was onder meer dat hij in de loop van die jaren in bijna alle 46 remonstrantse gemeentes langs ging om er een lezing te houden over het belang van vrijzinnigheid en verdraagzaamheid in deze tijd. Voorzover ons bekend heeft niet eerder een landelijk voorzitter zoiets zo consequent ondernomen. Die voordrachtenreeks bracht hem door het hele land heen, en zelfs tot in Friedrichstadt an der Eider, waar de enige buitenlandse remonstrantse gemeente is.

Het doel van zijn lezingentournee was tweeledig: de band tussen ‘het land’ en de plaatselijke gemeenten te bevorderen én het vrijzinnige geluid te laten horen, liefst ook naar buiten toe. Maar er gebeurde op die avonden meer. Van der Burg sprak er als vrijzinnig gelovige en remonstrant, maar nadrukkelijk ook vanuit zijn deskundigheid als filosoof- ethicus en rechtsgeleerde. De voordrachten waren voor hem goede gelegenheden om zijn ideeën te toetsen over de verbanden tussen geloof, ethiek en politiek en over de specifiek vrijzinnige benadering van dat alles. Zo groeide, in wisselwerking met velen, het boek Over religie, moraal en politiek. Oplettende hoorders/ lezers vonden er later stukken in terug uit de gemeentelezingen en soms ook elementen uit de daarna gevoerde discussies. Het stond nu allemaal in een breder verband, een doortimmerde, wetenschappelijke studie.

Met het publiceren ervan wilde Wibren van der Burg het debat echter niet afsluiten – integendeel (zie de hierboven aangehaalde slotzin). En ook zijn vertrek als voorzitter van de remonstrantse geloofsgemeenschap – een vertrek dat onontkoombaar is omdat prof.dr.mr. W. van der Burg voor een lang studieverblijf naar het buitenland gaat – maakt zeker geen einde aan de discussies die hij aankaartte. In remonstrantse kring en daarbuiten worden die discussies voortgezet: dit boekje is bedoeld als een bewijs daarvan en een bijdrage daaraan.

De artikelen erin zijn onder twee rubrieken geordend. In de afdeling Reacties komen uiteenlopende aspecten van Van der Burgs werk aan de orde, zoals zijn visie op cultuur en traditie, zijn ideeën over privatisering van de godsdienst, de implicaties van zijn pleidooi voor vrijzinnigheid voor het gesprek met de Islam, het gebruik van het begrip ‘verdraagzaamheid’. In de bijdragen die zijn verzameld in de afdeling Plaatsbepalingen wordt gepoogd nader te bepalen waar Van der Burg met zijn boek staat op zulke uiteenlopende velden als dat van de remonstrantse traditie, de brede oecumene, het vrijzinnig protestantisme, de politiek. Een Column en een Miniatuur (vaste rubrieken in het remonstrantse maandblad ADREM) completeren het geheel. Bij de meeste artikelen is een stelling toegevoegd, ontleend aan het boek van Wibren van der Burg.

Dit boekje is, zoals gezegd, bedoeld als een aanzet tot verder ‘meedenken met Wibren van der Burg’. Het is vooral ook een blijk van dank voor het vele dat hij tijdens zijn voorzitterschap bijdroeg, heel praktisch én inhoudelijk, aan de remonstrantse geloofsgemeenschap en van daaruit in veel wijder kring.

Mijnke Bosman-Huizinga
Marius van Leeuwen

Inhoud

Woord vooraf

Reacties

• De bronnen van Europa en de deugd van de traagheid
• Over leer en leven
• Geen privatisering van de godsdienst?
• Naar een land van remonstrantse moslims?
• Evangelisch radicaal - toch vrijzinnig?
• Verdraagzaamheid als tussenoplossing?

• De keuze van de kat

• Een vrijzinnig alternatief in de lijn van de remonstrantse traditie
• Een bijdrage aan het oecumenisch gesprek?
• Het andere perspectief
• Een nieuwe vrijzinnige stroming in de politiek

• Wen(d)akker