I. INLEIDING
In de afgelopen jaren en lang daarvoor zijn er steeds incidentele contacten geweest vanuit de Remonstrantse Broederschap met de Unitarische kerk van Transsylvanië in Roemenië. Van een formele binding tussen deze twee kerkgenootschappen is tot op heden geen sprake geweest. De Remonstrantse Broederschap heeft zich vanuit haar theologische traditie niet eenzijdig op een Unitarisch standpunt kunnen stellen. De zg. Openbaringstriniteit bleef kern van belijden. De christelijke Unitarische kerk van Transsylvanië spreekt daarentegen niet van een christologie maar van een leer aangaande Jezus, zijn leven en werken. De nadruk ligt immers op de Eenheid (Unitas)
van God. Vandaar dat zij als Unitarische kerk, gesticht in 1568, de geschiedenis is ingegaan.
De wortels van deze autentieke vrijzinnige christelijke kerk liggen inderdaad in Transsylvanië. Met momenteel nog zo’n kleine 70.000 leden, kinderen meegerekend
vanaf 14 jaar (konfirmatie). In de 18e en 19e eeuw zien we een enorme groei overzee
in Amerika, vanuit de emigratiebeweging van Europees vastenland. Zij maken zich voor een deel los van hun christelijke roots. In de tweede helft van de 20e eeuw fuseren zij in alle vrijheid met de zg.Universalisten.
Theologische uitwisseling en wederzijdse inspiratie van de UU is er steeds geweest maar vanuit Transsylvanië niet van harte. Zij wilde vasthouden aan haar geloof: geworteld in de bijbelse traditie.
De moederkerk in Transsylvanië kent een geschiedenis van vier eeuwen onderdrukking en ontkenning. Zij zijn, ondanks zichzelf, steeds als ketters gezien. Met hun afwijzing van de Triniteit en nadruk op de mens Jezus stelden zij zich immers op buiten de hoofdstroom van de christelijke traditie.
Deze ontwikkeling van traditie en christelijke cultuur ook in Oost Europa, waarbij we moeten bedenken dat Transsylvanië tot aan het verdrag van Trianon in 1922 tot Hongarije en dus het Midden van Europa heeft behoord, betekende een klimaat, godsdienstig en vooral ook theologisch, gekenmerkt door een groot isolement. 
De Unitarische kerk van Transsylvanië is niet Roemeens maar behoort in Roemenië tot de Hongaarse minderheid. 
De Hongaarse taal, die nog steeds in grote delen van Transsylvanië de voertaal is, vergrootte dit isolement nog meer.
Vanuit deze benauwde positie is met grote regelmaat contact gezocht met andere christelijk vrijzinnige bewegingen. Dus ook met de Remonstranten.
Unitarische en andere christelijke vrijzinnige groeperingen elders in Europa zijn steeds heel erg klein gebleven. De Remonstranten leken een gelijkwaardige partner.
Maar vanwege vermeende onoverbrugbare theologische verschillen zijn de incidentele contacten formeel niet uitgegroeid tot vriendschap en partnership, zoals bij de PKN en Reformatuskerk in Transsylvanië wel is gebeurd.
Tijdens de studieweek zijn over dit thema van toenadering en ontmoeting in het verleden zeer boeiende lezingen gehouden door kerkhistoricus Kovacs Sandor en Eric Close, met resultaten van nieuw onderzoek.
Na de Wende in 1989 zijn de UU (Unitariërs en Universalisten) vanuit de VS uiterst actief geweest om hun moederkerk te redden van de ondergang. Ook nog eens 40 jaar communisme was bijna teveel voor deze sterke maar kwetsbare vrijzinnig christelijke kerk. Sterk in hun autentieke traditie, kwetsbaar door hun theologisch en cultureel isolement.
Binnen een paar jaar waren alle 125 Unitarische gemeenten gekoppeld aan een UU partnergemeente in de VS. Zij hebben veel financiële ondersteuning gegeven, door oa. jaarlijks studiebeurzen aan te bieden. De Transsylvaanse collega’s en gemeenten hebben hieraan veel te danken, maar docenten van het Seminarium en de leiding van de kerk wilden hun belangstelling voor christelijke vrijzinnigheid dichter bij huis niet loslaten. Men was nieuwsgierig geworden naar de recente ontwikkelingen binnen de theologische traditie van de Remonstranten en haar positie binnen de oecumene. Dit waren mijn bevindingen tijdens de interviews met diverse Unitarische predikanten en docenten in Transsylvanië. De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd door de Remonstrantse Broederschap in 2002 onder de titel: “Tochtgenoten in Vrijzinnigheid.”
Omdat ikzelf door de interviews zeer onder de indruk was gekomen van hun traditie, eigen kracht en thelogische reflectie, leek het mij de moeite waard intensere toenadering en contact mogelijk te maken. 
Een aantal gemeentecontacten van Remonstranse gemeenten met Unitarische gemeenten in Transsylvanië bleken ook daartoe eveneens inspirerend te zijn.
Bovendien was er nu zoveel meer mogelijk dan voorheen. Het taalisolement, van twee kanten overigens, was doorbroken doordat het Engels ook daar heel snel tweede taal is geworden. De digitale mogelijkheden zijn in snel tempo toegenomen, de Europese ontwikkelingen in een hogere versnelling gekomen, mogelijke toetreding van Roemenië tot de EU in 2007 een realiteit. Het oecumenisch werkveld heeft zich daarbij zeer verbreed. Kortom een spannende tijd met nieuwe uitdagingen.

II. DE VOORBEREIDINGEN
Aanvankelijk was het plan om, analoog aan de PKN predikantenreizen, een studiereis te organiseren vanuit het Remonstrants Convent naar Transsylvanië. Omdat het potentieel aan predikanten binnen de Remonstrantse Broederschap niet groot is was er niet voldoende deelname, al was de datum van de studieweek eind april 2005 een half jaar van te voren bekend. Gezien de enthousiaste inzet van beide kanten wilden we het initiatief voor een studieweek toch niet loslaten. Zo besloten een aantal predikanten vanuit het Remonstrants Convent de zaak om te keren en Unitarische predikanten uit te nodigen hierheen te komen voor een studieweek. Dat was in december 2004.
Tien Unitarische predikanten en vijf docenten bereidden zich voor elk met een korte lezing. Ook hier werden Remonstrantse docenten en predikanten uitgenodigd een bijdrage te leveren aan de studieweek.
Alle Remonstrantse predikanten, emeriti en pastoraal werkers zijn vervolgens persoonlijk uitgenodigd voor de studieweek. De fondswerving is met spoed verlopen. Het aanbod aan de Transsylvaanse collega’s was, dat wij de reis en verblijfskosten zouden betalen. 10.000,- was er nodig en dat is er op tijd gekomen!
Natuurlijk waren er ook gastadressen nodig in het midden van het land. De studieweek zou op verschillende locaties plaatsvinden zodat de lezingen ook door collega’s die verspreid door het land wonen goed bezocht zouden kunnen worden.
De CoZa werd op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen. Er verscheen twee keer een vooraankondiging in AdRem. Een groot aantal Remonstrantse gemeenten werd voorzien van kopij voor hun kerkblad met uitleg en aankondiging van de studieweek. De lezingen werden opengesteld voor belangstellenden.
Ook het hoofdbestuur van NPB en VVP werd geïnformeerd. Van hieruit zijn alle NPB voorgangers eveneens voor de lezingen uitgenodigd. 
De voorbereidingsgroep bestond uit:
Ds. Greteke de Vries, ds. Peronne Boddaert, ds. Jan van Nieuwenhuijzen, ds. Tina Geels en Maarten Doude van Troostwijk. Vanuit eigen internationale ervaringen organiseerde Maarten alles rond het reizen. Hij is vertaler- Engels van beroep en bekwaam in het Hongaars. Dankzij de snelle werking van de e mail was het mogelijk in korte tijd een evenwichtig programma samen te stellen met gelijkwaardige bijdragen vanuit de Remonstranten als ook van de kant van de Unitarische kerk van Transsylvanië.
De studieweek werd gehouden in Groningen, Utrecht, Nieuwkoop, Leiden, Zwolle
en Utrecht (afsluiting). Op elke locatie was een contactpersoon aanwezig van de ontvangende Remonstrantse gemeente. Deze contactpersoon was verantwoordelijk voor de lunch en organisatie van de avondmaaltijd.

III.DE STUDIEWEEK
Maandagavond 18 april waren we met een aantal van de gastadressen op Schiphol om de groep welkom te heten en af te halen. Natuurlijk was het spannend, voor beide kanten. Greteke had vijftien mappen klaargemaakt met daarin: het programma, een samengestelde liedbundel, plattengrond van de verschillende steden en wat zakgeld.
Het zag er feestelijk uit.

Dinsdag – dagvoorzitter: Peronne Boddaert. Al vroeg in de morgen reisden we met de trein naar Groningen, de vijftien gasttheologen uit Transsylvanië samen met een aantal van de gastadressen. In de Doopsgezinde kerk werden we gastvrij ontvangen met koffie door de WIC (Werkgroep Internationale Contacten) van de Rem. gemeente Groningen. Er was voldoende belangstelling van Remonstrantse predikanten en andere belangstellenden. De sfeer was wat onwennig. De lezingen werden stevig neergezet. (Zie Programma). De bijdrage van Ferenczi Eniko met als thema: bijbelse theologie maakte veel indruk op mij.
Tijdens de lunchpauze was er een stadswandeling georganiseerd en een bezoek aan de Unitarische bibliotheek van de RU van Groningen.
Toen we na de thee besloten een kring te vormen voor het gesprek kwam echt contact tot stand. Er werd met passie gesproken en over en weer werden tal van vragen gesteld.
We gebruikten diner in een eenvoudige locatie op de Vismarkt. Er werd gelachen en gedronken. Het ijs was gebroken. Moe en voldaan reisden we terug naar de gastadressen.

Woensdag – dagvoorzitter: Maria Dijkshoorn (Lid van de Taakgroep Europese Contacten). Na een hartelijke ontvangst op het Landelijk Bureau in Utrecht staken we van wal met een aantal deglijke lezingen, nu van de bisschop zelf, Arpad Szabo en Johan Goud. Thema was voor deze dag: basis van het geloof en belijden.
De nieuwe proeve van belijden, als ook de belijdenis van 1940 waren door Maarten in het Engels vertaald en beschikbaar evenals het Credo van de Unitarisch kerk van Transsylvanië. Uiteraard werd het vooral boeiend rond de passages over Jezus- Christus.
Openheid en begrip van beide kanten kenmerkten het ochtend programma. 
De lezingen zijn opgenomen in de Congresbundel, die in juni beschikbaar zal zijn. 
Tijdens de lunch introduceerde Tom Mikkers het moderamen van het Convent met een korte uitleg.
De eerste lezing van het middagprogramma: over Etiek van Wibren van der Burg maakte veel los. Onze collega’s waren verbaasd over de positie in het maatschappelijk leven vanuit de christelijke vrijzinnigheid. Hier was volstrekt geen isolement te bespeuren.
Wat een voorrecht, wat een ruimte. Het werd een van de leidende thema’s van de studieweek. 
De salades bij de avondmaaltijd smaakten heerlijk, er werd goed gedronken en veel gelachen. 
‘s Avonds hielden we een soort “tussenevaluatie” met behulp van een rollenspel.
De Transsylvanen waren Remonstranten geworden en omgekeerd. Vanuit onze rol stelden we elkaar vragen. Verpakt in humor lieten de gasten weten teleurgesteld te zijn in het gering aantal remonstrantse collega’s dat zij tot nu hadden kunnen ontmoeten.
Kwam dat soms, doordat het ze zo goed gaat, dat ze niet open staan voor mensen die wel een steun in de rug kunnen gebruiken? Van de andere kant werd gevraagd: wat kunnen jullie ons bieden? Hoe kunnen we dichter bij elkaar komen? Wat is het verschil tussen: ik geloof en wij geloven? De geworden Remonstranten vroegen zich af wat de Transsylvanen eigenlijk gemeenschappelijk hadden met de Unitariërs in Amerika?
Maybe once I will go to Transsylvania when I have time… Andere kritische vragen gingen over: het (on-) nut van het vasthouden aan eigen kerkelijke tradities ( hoe kun je traditioneel en tegelijk eigentijds zijn als geloofsgemeenschap), over het samenvallen van christelijke en nationale identiteit van de gasten, over oecumene en over nog veel meer.
Op verborgen wijze kwam veel van onze gasten aan het licht, zaken die later in de week werden aangevuld. Aan de ene kant verwachtten ze veel van de studieweek: 
Zij hadden voor hun presentaties op beamers gerekend. Maar wij hadden geen beamers. Een aantal van hen was voor studie in Hongarije of de VS geweest. Anderen hadden veel gereisd voor internationale conferenties. Het waren beslist geen arme boertjes van buuten. En toch zijn ze arm: geen verzekeringen, geen pensioenen, armoede thuis, geen kader in de gemeenten etc…
En een andere kerkstructuur, kortom een ander maar zeer boeiend verhaal.

Donderdag – dagvoorzitter: Maria Dijkshoorn. Op tijd was iedereen present in het oude kerkje van de Remonstrantse gemeente van Nieuwkoop. De koffie stond klaar. Men was al bezig met de voorbereidingen voor de lunch. Weer een flink aantal lezingen. Maar kort elk van ongeveer 20 min. Met daarna gelegenheid tot gesprek.
Praktische theologie en systematische theologie stonden op het programma.
Er werd over de kerkdiensten gesproken. Een van de predikanten had zijn toga meegenomen, een zwierige zwarte cape. Wij moesten in gebreke blijven. We spraken met elkaar over de traditie van de liturgie, doop en avondmaal. We zongen met elkaar en luisterden naar prachtige, oude Hongaarse hymnen.
Pastoraat en supervisie kwamen aan de orde… We hadden nog veel langer door willen praten. Veel meer tijd willen hebben, want aan echte gesprekken met elkaar kwamen we niet toe. Een heerlijke wandeling door Nieuwkoop in de zon met een heuse fotograaf die ons op de foto zette, getuigde ook hier van een grote inzet vanuit de Remonstrantse gemeente. Zelfs de avondmaaltijd was verzorgd door eigen gemeenteleden.
Kortom: een inspirerende dag.

Vrijdag – dagvoorzitter: Tina Geels (‘s morgens) en Maria Dijkshoorn (‘middags).
De Lokhorstkerk verleende gastvrijheid voor deze laatste studiedag.
Wonderlijk goed sloot de lezing van Marius van Leeuwen over: “Remonstranten en Christus” en die van Maria Pap over de “persoon van Jezus”aan bij de woensdagochtend. 
Christologie van beneden, the true man, image of God… bleken sleutelwoorden te zijn.
Vanuit de bijbeltekst: Who do you say I am? (Mc. 8: 27) vroeg Maria aan ons een eigen antwoord op deze vraag op te schrijven op uitgedeelde briefjes. (rabbi, profeet, true man, image of God, liefde, hoop…) Met deze eigen bijdrage van ons aanwezigen besloot zij haar boeiend betoog.
De heerlijke, deels Hongaarse lunch, zag er geweldig uit en was verzorgd door een actief lid van de Remonstrantse gemeente in Leiden, die zelf een Hongaarse moeder had. De laatste lezingen hadden betrekking op de plaats van vrijzinnig christenen in de samenleving, hun taak en opdracht binnen de oecumene. Na een heerlijk diner: op naar zee en uiwaaien aan het strand in Katwijk.

Zaterdag – Kerkendag in Zwolle.
Niet alle gasten waren hierbij. De vermoeidheid ging hen parten spelen. Voor de meeste van hen was een verblijf in Nederland ook de eerste keer en zeer enerverend met een veelheid aanindrukken.
Maar voor wie er wel was: een happening in de Ijsselhallen met zo’n 4000 kerkmensen overal vandaan. Men was onder de indruk maar ook enigszins verzadigd.
Een uitnodiging voor de lunch bij een Hongaarse PKN/ Reformatus collega in Zwolle, Janos Herman, sloeg de groep niet af. Men bleek elkaar goed te kennen.
Het werd een feestelijke maaltijd, een stukje eigen Hongaarse cultuur op een zonnige dag in het noorden van Nederland. Er werd gelachen, gegeten, gezongen en gedronken.
In de middag vrij en wat winkelen en nog steeds genieten van het mooie lenteweer.
De zaterdagavond werd doorgebracht in de gastgezinnen. Er werd gecombineerd gegeten. Vooral de delegatie in Amsterdam had het erg gezellig met elkaar!

Zondag - Zijn de gasten zoveel mogelijk ter kerke gegaan daar waar zij logeerden.
Dat betekende: een aantal in Amsterdam naar de Rem. kerk, een aantal in Utrecht, enkelen op de Heuvelrug naar een gecombineerde NPB dienst, in Naarden- Bussum, NBP Bilthoven en in Amesfoort.
Om vier uur kwamen we bij elkaar in de Geertekerk, zoveel mogelijk met de gastgezinnen en anderen die gedeeltelijk meegereisd waren gedurende de studieweek.
De evaluatie werd ingeleid door Greteke. Met een rondedans om een grote tafel zochten wij met zo’n 35 aanwezigen een ansichtskaart uit met een afbeelding die bij ieders beleving van dez week pastte. In de kring deelden we van onze ervaringen.
Enkele impressies vanuit de Unitarische predikanten: wij zijn samen op weg; electriciteit doorgeven; wij zijn eenzaam; hoop; verloren; waar zijn wij?; in gesprek; inspirerend;
een historisch moment.
Enkele impressies van Remonstrantse zijde: luisteren over en weer; ontmoeting; nieuwsgierig; geluk; indringend- doorgaan; samen; zon; een nieuw boek; geraakt;
thuiskomen.
Uit het gesprek wat hierop volgde: Dit was een introductie, een begin. Er was teveel informatie met teveel lezingen. Toch was dit nodig. Te weinig tijd voor gesprek.
Een eerste stap. Inspirerend. Geraakt door de passie waarmee jullie (Transs). predikant zijn. Voldaan. De studie week was erg belangrijk. Een historische stap die vraagt om een vervolg in Transsylvanië, volgend jaar… Veel dank.
Na deze evaluatie maakten we ons klaar voor de slotviering, die in de trein tussen Amesfoort en Zwolle ( en terug) was voorbereid. De kaarsen, de stilte; een overdenking
over de wijngaard van Nabot, en opnieuw klonk psalm 25, ... “Here maak mij uwe wegen door uw Woord en Geest bekend”, in het Hongaars en in het Nederlands, evenals aan het begin van de studieweek. Het piano- en saxofoonspel door de man en kleine zonen van Fride Bonda, de gebeden en de zegen… 
Er was heerlijk gekookt door gemeenteleden van de Remonstrantse gemeente van Utrecht, salades en taart. Met een gevoel van weemoed genoten we van dit laatste samen zijn. Er werd nagepraat en e- mial adressen uitgewisseld.

Maandag – vroeg op Schiphol. Afscheid nemen en vertrek. Tot weerziens.

IV. TERUGBLIK
De voorbereiding- Heeft veel werk en tijd gekost. Maar door de kleine voorbereidingscie. met een enorme trouw en inzet, lukte het ons veel te doen in korte tijd:vanaf januari tot begin april.
Het aantal uitgenodigde predikanten en docenten, vijftien was veel maar goed.
Voor een kleiner gezelschap haal je niet zoveel uit de kast.

Het programma- In een vroeg stadium waren er van onze kant al een aantal sprekers gevraagd. Toen de Transilvaanse predikanten graag ook met vijftien bijdragen mee wilden doen was het programma ineens vol. (Alle 125 dienstdoende Unitarische predikanten zijn gevraagd om een bijdrage in te sturen. Uit de dertig reacties is een selectie van deelnemers gemaakt).
Van Remonstrantse zijde was alsnog aanvulling gewenst om het lezingen aanbod opnieuw in evenwicht te krijgen. Zo groeide het programma gestaag… maar de week werd hierdoor wel te vol. Per dag een thema heeft goed gewerkt al kon dit niet strikt worden doorgevoerd. De praktische theologie had meer ruimte kunnen krijgen.
Hoe ben je predikant in zulke verschillende situaties? Vragen naar de oecumene en de opleiding. Met daarbij de vraag naar de identiteit van de pastor/ predikant.
Er kwam steeds meer op tafel.
Maar je kunt niet alles in een keer. Uit de evaluatie bleek ook dat het programma als te vol was ervaren. Toch was veel informatie van beide kanten ook gewenst.
Men was nieuwsgierig over en weer.

Betrokkenheid – we hadden meer betrokkenheid verwacht van de Remonstrantse predikanten. We moesten herhaaldelijk uitleggen hoe gefragmenteerd het leven hier is, ook dat van een predikant en hoe vol de agenda steeds is. Bij de vele kleine aanstellingen binnen de Remonstrantse Broederschap is er ook veel ander werk dat wacht. De Transsylvanen kennen geen parttime predikanten. Ieder werkt steeds fulltime en gaat gewoon elke zondag voor, vaak ‘s middags ook nog in andere hele kleine gemeenten. Zij waren de hele week met vijftien predikanten overal present. Het is niet gelukt om daar steeds vijftien Remonstrantse predikanten naast te zetten. De Unitarische predikanten waren teleurgesteld over de afwezigheid van hun Rem. collega’s. Na herhaaldelijke uitleg groeide er begrip. Ook zagen zij dat er toch steeds verschillende Rem. predikanten en belangstellenden aanwezig waren. Dit leverde een apart groepsgroces op. Er zijn in totaal ongeveer 20 Rem. predikanten, die wisselend een gedeelte van de studieweek hebben meegemaakt.
De betrokkenheid op afstand was groter dan feitelijk zichtbaar, gezien de vele berichten van afmelding en verontschuldiging.
De betrokkenheid van de ontvangende Rem. gemeenten was zeer groot. Enthousiast trof men op de verschillende locaties de nodige voorbereidingen voor de ontvangst en het verzorgen van de maaltijden. Men was hierbij ook financieel royaal. 

Publiciteit – Er was twee keer een vooraankondiging in AdRem, dankzij Mijnke Bosman. Daarnaast een aankondiging in een groot aantal van de kerkbladen van Remonstrantse en samenwerkingsgemeenten. 
Het programma met een uitnodiging is ook toegestuurd aan het bestuur van NPB en VVP. Maar wij hebben geen reactie ontvangen. Door fondswerving elders, oa. de Bond van predikanten, was de studieweek in een bredere kring bekend dan alleen bij de Remonstranten. De Bond verwacht een verslag voor het blad: “Predikant en Samenleving”. Via informele contacten is de PKN op de hoogte gesteld.
Via internet is de studieweek door de Unitarische kerk de wereld in gestuurd.
Zij zijn internationaal oa. aangesloten bij ICUU (International Council for Unitarians and Universalists). In de week vorafgaand aan de studieweek kreeg ik aanvragen om informatie uit Noorwegen en Spanje.

Financiën – De begroting is op 10.000,- gesteld. Via fondsweving en particuliere giften is er ruim 11.000,- binnengekomen. 
De Diaconieën van de grote Remonstrantse gemeenten zijn eveneens aangeschreven en hebben ook een bijdrage gegeven. Er is een volledig financieel overzicht beschikbaar.
Hoewel bekend is dat Unitarische predikanten in Transsylvanië wel heel weinig inkomsten hebben, was men bij een aantal gastgezinnen verbaasd over het feit dat enkele predikanten toch een behoorlijk aantal dollars bij zich hadden. Waarschijnlijk zakgeld, vanuit de partnergemeente in de VS meegekregen.
Het bleek dat deze financiële support ook zeer ongelijk was… Misschien hadden we toch een eigen financiële bijdrage kunnen vragen. Nu hebben we alles voor hen betaald.
Al met al zijn we er financieel heel goed uitgekomen. Met een klein overschot waarvan we de Congresbundel kunnen bekostigen.

Ten slotte – werkt een dergelijk bezoek ook voor ons als een spiegel. Ieder die heeft deelgenomen van Remonstrantse zijde heeft hiervan zijn en haar eigen ervaringen.
Wat opvalt is- Voor een deel heeft de Unitarische kerk van Transsylvanië een andere internationaal netwerk. Remonstranten en Transsylvanen zijn wel allebei vertegenwoordigd in de IARF. Remonstranten maken daarnaast veel sterker deel uit van de grote oecumene. Lid van de Wereldraad, Warc, CEC en andere organisaties. De Unitarische kerk van Transsylvanië is lid van de ICUU en maakt geen deel uit van de Wereldraad van Kerken.
Aanvankelijk projecteerden de Unitarische predikanten hun positie van isolement op de situatie van de Remonstranten. Met hun verbazing over onze sterke oecumenische context hielden zij ons een spiegel voor, hoe riant onze positie is in kerkelijk Nederland. Tegelijk was het voor hen moeilijk te geloven dat je met zo weinig leden als momenteel bij de Remonstranten het geval is nog voluit kerk kunt zijn. Wij hadden hen ook veel uit te leggen aangaande de kerkelijke situatie in Nederland. De lezing van Wibren van der Burg heeft op hen veel indruk gemaakt.
Hoe wij hier deel uitmaken van de oecumene was voor hen weer een spiegel. Zo kan het ook. De open houding tussen PKN en Remonstranten biedt nieuwe mogelijkheden voor de toekomst van de Remonstranten. Gezien de vele contacten die er vanuit de PKN met de Reformatuskerk in Transsylvanië zijn, alleen al zo’n 450 gemeentecontacten, kan de ontwikkeling van de christelijke vrijzinnigheid in Nederland van invloed zijn op de ontwikkeling van de protestantse oecumene in Transsylvanië. De sterke opmars van de rechterflank van de Reformatuskerk zet daar nieuwe processen in gang. Een deel van de Reformatuskerk voelt zich niet thuis bij deze ontwikkeling en zal in de nabije toekomst mogelijk meer open staan voor de Unitarische Kerk.
Valt hier niet een parrallel waar te nemen met kerkelijke ontwikkelingen in eigen land? Wanneer de Remonstranten op een of andere manier zullen aanschuiven bij de PKN, dan kan door internationaal contact met de Unitarische kerk van Transsylvanië de veelkeurigheid van onze autentieke Remonstrantse traditie worden versterkt. Het zou een prachtige dubbele beweging kunnen zijn.
Wat in de toekomst wederzijds tot verrijking kan dienen, zal zijn oecumenische uitwerking niet missen. Er valt veel van elkaar te leren, vanuit een parallelle en toch andere christelijke vrijzinnige traditie.
En misschien kunnen we vanuit onze overvloed en riante positie, waarbij alles beschikbaar is wat we maar wensen op gebied van scholing en reflectie, zelfs spreken van een taak die op ons wacht. Er valt nog veel te doen.
Een tegenbezoek, als vervolg van deze eerste studieweek, lijkt dan ook het eerste concrete plan wat om uitwerking vraagt.

Utrecht, 12 mei 2005
Namens de voorbereidingscie. Tina Geels
 

Maandag 18 april 
Aankomst Schiphol.
Ontvangst door de gastgezinnen.

Dinsdag 19 april – Groningen

Thema	Traditie en geschiedenis van beide kerken
10.30 - 12.30u	Lezingen Prof. dr. Eric Cossee: ”Vrijheid in gebondenheid.”  Rev. Sándor Kovács: “Historical Introduction Rev. Enikö Ferenczi: “The Bible in Unitarian Belief.” Gesprek
12.30 - 14.00u	Lunch en Stadswandeling
14.00 - 17.00u	Rondleiding Unitarische Bibliotheek Groningen. Lezingen Dr. Elek Rezi: ”We believe in One God.” Rev. Lehel Molná  :”God’s works: Creation, Providence and Holy Spirit.” Drs. Maarten Doude van Troostwijk: “Hongaars- Nederlandse betrekkingen.”  Gesprek
18.00 - 19.30u	Maaltijd

Woensdag 20 april – Utrecht

Thema	Basis van het geloof en Belijden. Ethiek
10.30 - 12.30u	Lezingen Dr. Árpád Szabó: ”Theological basis of the Transsylvanian Unitarian faith.” Prof. dr. Johan Goud: ”Belijden in de geest van liberaal christen zijn” Ds. Tom Mikkers: "Het Remonstrants Convent". Gesprek
12.30 - 14.00u	Lunch en Stadswandeling
14.00 - 17.00u	Lezingen Prof. dr. Wibren van der Burg :”Liberale Protestantse ethiek in een dynamische en pluralistische wereld.” Dr. Dénes Máthé`:”The human being as a child of God.” Rev. Dávid Gyerö :”The church as a religious and moral institution.” Gesprek
18.00 - 19.30u	Maaltijd
19.30- 20.00u	Gesprek

Donderdag 21 april – Nieuwkoop

Thema	Systematische theologie en Praktische Theologie
10.30 - 12.30u	Lezingen Rev. Csaba Kecskés: ”Over zonde en vergeving” Rev. Sándor Máthé: ”Opstanding of eeuwig leven?” Drs. F. Kruyne: ”Het pastorale gesprek: modellen.” Gesprek
12.30 - 14.00u	Lunch en rondleiding door Nieuwkoop
14.00 - 17.00u	Lezingen Rev. Csaba Mezei: ”De Bijbel als bron van Transsylvaanse Unitarische Liturgie.” Rev. Kinga Székely: ”Over de kerkdienst.” Rev. Szilárd Sándor: ”Kerkelijke ceremoniën, oorsprong en theologische basis”. Workshop Mw. ds Greteke de Vries: “Contextueel Pastoraat.”
18.00 - 19.30u	Maaltijd
19.30 - 21.00u	Voorbereiding viering zondag 24 april

Vrijdag 22 april – Leiden

Thema	Systematische Theologie
10.30 - 12.30u	Lezingen Prof. dr. Th. M. van Leeuwen: ”Remonstranten over Christus.” Rev. Maria Páp: ”The person of Jesus.” Rev. Szabolcs Czire: ”De onderwijzingen van Jezus.” Gesprek
12.30 - 14.00u	Lunch
14.00 - 17.00u	Lezingen Dr. Heine Siebrand: ”Van spiritualiteit naar religie?” Rev. István Kovács: ”De toekomst van liberaal christen zijn?” Mw. ds Tina Geels: ”Over de betekenis van Diaconaat.” Gesprek
vanaf 17.00u	Maaltijd  en naar zee!

Zaterdag 23 april – Zwolle
Bezoek aan de vierde Nederlandse Kerkendag

Zondag 24 april – Met de gastgezinnen ter kerke

16.00 - 17.30u	Utrecht Geertekerk Evaluatie
17.30 - 18.30u	Liturgische viering
vanaf 18.30u	Maaltijd in de Geertekerk

Maandag 25 april – Vertrek

Adressen

Groningen	Doopsgezinde Kerk Groningen Oude Boteringenstraat 33 9712 GD Groningen tel. 050  312 30 53
Utrecht	Landelijk Bureau Remonstranten Nieuwegracht 27a 3512 LC Utrecht tel. 030  231 69 70
Nieuwkoop	Remonstrantse kerk Nieuwkoop Dorpsstraat 131 2421 AX Nieuwkoop tel. 0172  573 186
Leiden (Vrijdagmorgen)	Theologisch Instituut van de RU Leiden Matthias de Vrieshof 1 2311 BZ Leiden tel. 071  527 25 91
Leiden (Vrijdagmiddag)	Lokhorstkerk Pieterskerkstraat 1 2311 SV Leiden