Jesaja 6, 1-13
Psalm 140
Joh 9,1-13 en 26-39
gezang 487

preek
In de hele bijbel, gemeente, is Jesaja 6 de enige plek waarin een seraf of serafijn voorkomt.
En óók de enige plek waar de lippen van de profeet met een gloeiende kool gereinigd worden.
Het haalt wel niet bij Poesjkin, maar het lijkt er toch op.
Waar bij Jesaja de lippen gereinigd worden moet bij Poesjkin de gladde tong er helemaal uit om vervangen te worden (en dat intrigeert mij nog het meest) door de angel, door de vorktong van een wijze slang.
Want in de bijbel heeft de slang geen beste reputatie.
Vrijwel overal belichaamt hij met zijn dubbele tong de diabolos, die tweedracht zaait tussen de mensen of wat vrijwel op hetzelfde neerkomt:
tussen God en de mensen.
In Genesis 3 staat dat de slang het gladste was van alle dieren die God gemaakt had.
Arum staat er in het hebreeuws wat meestal vertaald wordt met slim;
terwijl arom, één letter verschil maar naakt betekent.
En die gladde slang zei:
als jullie eten van die boom zullen jullie helemaal niet sterven,
maar dan zullen jullie ogen opengaan en worden jullie als goden: kenners van goed en kwaad.
En dat bleek te kloppen:
want toen ze van de vrucht gegeten hadden werden hun beider ogen geopend en zij kenden dat zij arom waren, dat zij naakt waren.
Maw: zij werden zich bewust van hun kwetsbaarheid.
Precies wat de slang gezegd had, dat slimme beest.
De eerste volksopvoeder.
Maar een beetje waardering daarvoor in de rest van de bijbel, ho maar.
In de hele bijbel wordt zijn slimheid als verraderlijke sluwheid geïnterpreteerd.
Ik weet daarop eigenlijk maar één uitzondering, nl in Mt 10 waar Jezus tot zijn leerlingen zegt:
Zie, Ik zend u als schapen midden onder wolven;
weest dan fronimos weest dan wijs als slangen en argeloos als duiven.
Ook in allerlei niet-bijbelse godsdiensten en culturen wordt de wijsheid van de slang hogelijk geroemd.
De hindoes noemen hun wijze mannen Naga's, hetgeen "slangen" betekent.
In Indië en Arabië at men slangenharten en slangenlevers om net als de slang zelf de taal van alle dieren te kunnen verstaan.
en de gnostische sekte van de Ophieten of Slangenbroeders vereerden de slang omdat zij de mens de kennis van goed en kwaad onderwezen heeft.
Ik heb niet voor u kunnen vinden hoe die traditie in de loop der eeuwen zijn weg naar onze tijd en met name naar de Russische literatuur gevonden heeft,maar het kan niet anders of Poesjkin moet daarvan geweten hebben als hij de seraf bij de profeet juist diens sluwe, gladde, valse tong laat vervangen door de angel van een wijze slang.
Pijnlijker nog maar wel met dezelfde bedoeling als de gloeiende kool waarmee Jesaja’s lippen gereinigd werden.
Na die gloeiende kool is Jesaja trouwens een heel wat pedantere profeet
dan b.v. Mozes of Jeremia.
Als die geroepen worden putten ze zich eindeloos uit in argumenten waarom God veel beter een ander zou kunnen sturen, met name een ander die beter van de tongriem gesneden is.
Zo niet Jesaja!
Als God vraagt: “wie zal Ik zenden?”
zegt hij: “HINENI, HIER BEN IK, NEEM MIJ MAAR”.

Als je Johannes zou mogen geloven doet JvN in zelfbewustheid trouwens niet voor hem onder.
Die zou immers gezegd hebben:
“Ik ben het levend brood,
Ik ben het levend water,
Ik ben de goede Herder,
Ik ben de weg, de waarheid en het leven
Ik ben de opstanding en het leven”.
En na elk van die Ik-ben-woorden volgt dan een discussie met zijn tegenstanders en meestal ook een wonder om te illustreren dat hij werkelijk is wat hij zegt.
Zo’n illustratie heet een midrasj.
Volgens Johannes zei hij ook nog gezegd hebben:
“Ik ben het licht der wereld”
En het verhaal van de blindgeborene dat we net gelezen hebben met de bijbehorende discussie is dan de midrasj die moet bewijzen dat hij dat werkelijk is: het licht der wereld.
Het is geen geringe pretentie die Jezus door Johannes in de mond gelegd krijgt En ook al mag ik hopen dat hij het zelf nooit zo onuitstaanbaar pretentieus gezegd heeft, vertolkt de evangelist daarmee wel behoorlijk trefzeker hoe groot en paniekerig dikwijls de weerstand is tegen profetische types als JvN.
Mijn komst, laat hij Jezus zeggen, mijn komst brengt wel een zeer grote krisis te weeg:
blinden gaan zien en zienden worden blind.
Naar zo’n weerstand hoef je als mens niet te verlangen.
Logisch dat zulke profeten ook zelf nog als eens in een krisis raken.
Wat verbeeld ik me wel?
Zou uitgerekend ik de aangewezen persoon zijn om zo’n ongemakkelijke boodschap te vertolken?
Zou ik dan de drager zijn van een belofte, waar ik zelf allesbehalve een toonbeeld ben?
Want wie zich verbeeldt dat wel te zijn is meestal geen profeet.
Kan een ander dat niet beter doen?
En dan gan je aan alles twijfelen.
Neem b.v. Mozes, die meent te horen niet alleen dat farao bikkelhard is maar ook dat God zelf daarvan de oorzaak is, dat het God zelf is die hem bikkelhard gemaakt heeft en hem heeft opgestookt israel niet te laten gaan.
Om maar helemaal te zwijgen over de malle gedachte dat God hem op zijn tocht naar farao probeerde te vermoorden.
Typisch nachtmerries voor aan zichzelf twijfelende profeten.
Want ook Jesaja, die tamelijk pedant zichzelf had aangeboden,hoorde nog geen twee tellen later:
: ‘Ga en zeg tegen dit volk:
“Luister goed, maar begrijpen zul je het niet;
kijk goed, maar zien zul je het niet.”
10 Maak het hart van het volk ongevoelig, stop hun oren toe, smeer hun ogen dicht.
Dan kunnen ze met hun ogen niet zien, met hun oren niet luisteren, en tot hun hart zal het niet doordringen.
Ze zullen niet naar mij terugkeren en geen herstel vinden.’

Ik wil maar zeggen, gemeente:
wat wij God noemen gaat je niet in de kouwe kleren zitten.
Want Hij stuurt het altijd op vechten aan, zowel op vechten met de potentaten van deze wereld als op vechten met je zelf.
Denk maar aan Jacob, die gewond en kreupel te voorschijn kwam uit zijn gevecht met God, met zijn door hem bedrogen broer Ezau of met zichzelf.
Dat wist hij eigenlijk niet.
Wat Jacob c.q. Israel voortaan wel wist, dat het mank liep.

Ik zal bij je zijn mag God dan zijn dienaren altijd beloven, maar dat wil blijkbaar niet zeggen dat het nu voortaan allemaal van een leien dakje gaat.
Gods weg kan evenzo goed keihard zijn, geen weg van zoete broodjes bakken en geen weg van grazige weiden zonder meer.
Je kunt niet zo maar met Hem op weg, want naast al het andere is Hij ook een verterend vuur, een vuur dat aan je vreet.
Dat komt niet in mindering op zijn genade of zijn barmhartigheid.
Want juist in zijn genade en in zijn barmhartigheid is Hij een verterend vuur.
Dus weer die dubbelheid, gemeente, van een genade die tegélijkertijd én overvloedig én veeleisend is, alles geeft maar ook alles vraagt.
Ons klinkt dat tegenstrijdig in de oren, maar als je geen twee goden wilt,
een van het goede en één van het kwade, dan kun je niet anders dan in de ene God licht én donker ontwaren.
Op weg naar het licht moet je dan door de nacht heen.
Precies dat hoor en zie ik vandaag ook in de woorden van Poesjkin en de pastels van Juke Hudig:
16 En dan ontrukte hij mijn mond
17 De sluwe tong, die tot die stond
18 Gezondigd had en vals gesproken.
19 Zijn hand was een bebloede prang:
20 De angel van een wijze slang
werd in de open wond gestoken.

Blij dat ík geen profeet hoef te zijn, voel ik u denken.
En ik voel en denk het met u mee.
Hoewel …., misschien moet je dat ook weer niet te gauw denken.
Iemand zal het toch moeten zeggen, want zonder visioenen, zegt het Spreukenboek verwildert het volk.

Zonder blinden die gaan zien en die ook als ze geintimideerd worden, toch durven zeggen, wie of wat hen de ogen geopend heeft, raken we met zijn allen op doodlopende wegen.
En ook al zijn het vaak enkelingen die de last van het profeetschap op zich nemen, we moesten ze maar niet alleen laten.
Jaren geleden zeiden we soms dat het de taak van de kerk was om profetisch te spreken.
Dat was nog al pretentieus.
Het zou misschien al heel wat zijn zo nu en dan één uur te waken en niet in de slaap weg te duiken als een op een steenworp afstand de profeten onder ons water en bloed zweten.
Het zal ons nog moeite genoeg kosten om tussen alle valse profeten de ware te onderscheiden, die, om met Poesjkin te spreken, bereid geweest is zijn sluwe valse tong te laten vervangen door de angel van een wijze slang.
Maar naar de mate waarin ons het lukken zal dat te onderscheiden zal een vreemde vreugde ons deel worden.
begrijp ik vandaag van Jesaja, van de blindgeborene en van Poesjkins en Juke Hudigs Profeet.
Niet die van het zwitserlevengevoel, maar die van de pelgrims voor de poorten van Jeruzalem, die elkaar bij zetels van het recht met vrede groeten.
Amen.

GEBEDEN EN GAVEN
stilte en voorbeden
lofprijzing
Onze vader

UITZENDING EN ZEGEN
slotlied: Tussendtijds 148 (Gij zijt in glans verschenen)
uitzending
zegen

naar boven